Cu gáy Việt Nam

CHUYÊN MÔN CU GÁY => Tổng quan về chim cu gáy => Tác giả chủ đề:: Nguyên_mecugay trong 24/09/2013 09:38:47pm

Chương trình từ thiện: Ấm áp vùng cao Hà Giang Giải cu gáy đấu lần thứ nhất mừng SN diễn đàn 5 tuổi thành công tốt đẹp Phóng sự: Nghệ nhân dân gian Trần Lữ Diễn đàn Cu gáy Việt Nam trên facebook

Tiêu đề: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Nguyên_mecugay trong 24/09/2013 09:38:47pm

Đối với người Việt Nam mình, trừ những ai cả đời chỉ sống thành thị, thì đại đa số không ai xa lại gì đối với con Cu Gáy. Đây là loài chim rừng, nhưng lại được coi là chim vườn, vì đời sống của chúng gắn bó với ruông đồng, nơi có người cư ngụ và canh tác hoa màu.

Cu Gáy, có nơi gọi là chim Cu, còn có tên là Cu Cườm hay Cu Đất, không rõ xuất xứ từ đâu, nhưng giờ nay chúng đã có mặt khắp nơi trên trái đất này, trừ Nam và Bắc bán cầu vì quanh năm quá lạnh giá. Có thể nói mà không sợ lầm, ở đâu có Bồ câu sinh sống được là ở đó có sự hiện diện của Cu Gáy.

(http://www.nobita.vn/images/product/7318nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay.jpg)

1/ Chương trình đọc PDF (nếu chưa có Adobe) tải về cài đặt ở máy tính, free download tại đây : http://www.foxitsoftware.com/Secure_PDF_Reader/ (http://www.foxitsoftware.com/Secure_PDF_Reader/)

2/ Sách Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy tải về ở đây : http://www.mediafire.com/download/yk9kwropkt1cu1k/nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay-chim-vuon.pdf (http://www.mediafire.com/download/yk9kwropkt1cu1k/nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay-chim-vuon.pdf)

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Đồngquê trong 24/09/2013 10:44:34pm

Bộ sách này rất hay . Tks anh Nguyên  :-bd _zoo_ _zoo_

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Minhtri_cugay trong 25/09/2013 10:54:15am

Trích dẫn từ: Nguyên_mecugay trong 24/09/2013 09:38:47pm

Đối với người Việt Nam mình, trừ những ai cả đời chỉ sống thành thị, thì đại đa số không ai xa lại gì đối với con Cu Gáy. Đây là loài chim rừng, nhưng lại được coi là chim vườn, vì đời sống của chúng gắn bó với ruông đồng, nơi có người cư ngụ và canh tác hoa màu.

Cu Gáy, có nơi gọi là chim Cu, còn có tên là Cu Cườm hay Cu Đất, không rõ xuất xứ từ đâu, nhưng giờ nay chúng đã có mặt khắp nơi trên trái đất này, trừ Nam và Bắc bán cầu vì quanh năm quá lạnh giá. Có thể nói mà không sợ lầm, ở đâu có Bồ câu sinh sống được là ở đó có sự hiện diện của Cu Gáy.

([url]http://www.nobita.vn/images/product/7318nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay.jpg[/url])

Các bác tải về (file PDF) để đọc nhé, nếu chưa có chương trình để đọc file PDF thì mời free download tại đây : [url]http://www.foxitsoftware.com/Secure_PDF_Reader/[/url] ([url]http://www.foxitsoftware.com/Secure_PDF_Reader/[/url])

[url]http://www.mediafire.com/download/yk9kwropkt1cu1k/nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay-chim-vuon.pdf[/url] ([url]http://www.mediafire.com/download/yk9kwropkt1cu1k/nghe-thuat-thuan-hoa-chim-cu-gay-chim-vuon.pdf[/url])

..........................

Sách này hay lắm bác Nguyên ạ, mình download về rồi, vừa tranh thủ đọc được một vài phần, thấy thú vị và rất hữu ích cho những người mới chơi cu  như bọn mình. Đọc xong quyển sách này hy vọng sẽ không phải băn khoăn những vấn đề đơn giản về cu gáy nữa  :)). Kể ra mà sách có thêm nhiều hình minh họa nữa thì sẽ càng hấp dẫn.

Trên diễn đàn mình cũng có bao nhiêu  là bài viết hay, và cả hình ảnh clip minh họa sống động, nếu mà có thời gian sàng lọc và tổng hợp thì có thể cũng sẽ ra được sách hay đó  :d.

Cảm ơn bác  :d

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 25/09/2013 09:22:13pm

- Thông Xanh chẳng biết đoạn dưới này của ai và ở đâu tham vui post lên cho ACE đọc cho vui , để bữa nào rảnh tải bài của anh Nguyên_mecugay lên tiếp cho mọi người cứ lai rai ngâm với cứu cho bổ nhé  :)):

Cách nuôi chim gáy

Cu cu ăn đậu, ăn mè,
Bồ câu ăn lúa, chích chòe ăn khoai
(Ca dao)
(https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTzj-O-7HnlNqTMj227lA4LPxVj7yLyvG_3cKPNFw2X_jAtYzib)
 
Nuôi chim Gáy (cu Gáy) là một thú vui có từ lâu đời. Để có một con chim Gáy hay, người nuôi phải tuyển chọn công phu, vì âm sắc của chim Gáy rất đa dạng; mỗi âm sắc có cái hay riêng, tuỳ theo sự thưởng thức của người chơi. Nuôi chim Gáy khá công phu...
Thường người mới chơi chim Gáy không chú ý tới âm sắc của chim mà chỉ chọn con thấy khách là gù. Những con chim này thường được nuôi từ chim non nên chóng thuần, nhưng tiếng gù rất đơn điệu. Nhưng "thợ" chơi Gáy thì khác, họ chỉ chú trọng âm sắc của chim. Chim Gáy có giọng thổ đồng, thổ gầm, thổ dền bao giờ cũng cao giá hơn. Khi chọn được con có âm sắc vừa ý, họ còn theo dõi xem lúc Gáy tiết tấu ra sao? Có con Gáy đảo liên hồi (lúc bổ hai, bổ ba, tư và lại từ cao xuống thấp...). Ngoài ra còn phải chọn con chim Gáy có hình dáng như mỏ giang, cườm dày, đầu xanh, phao xám, thân hình bắp bi... như thế mới là chim Gáy chuẩn.
Người nuôi chim Gáy thường bẫy chim đã trưởng thành về nuôi, nhưng loại này thường lâu thuần. Cũng có thể bắt chim non nuôi để dễ thuần phục, nhưng chim non không bao giờ há miệng đòi ăn, nên người nuôi phải ngâm gạo, đỗ cho vào túi nhỏ khoét một lỗ để chim non rúc ăn. Chim Gáy rất khó phân biệt trống mái, chim đã trưởng thành càng khó phân biệt (bởi chúng đều gáy và gù nhau), hình thức bên ngoài cũng giống nhau, chỉ khi nào chim mái đẻ trứng mới biết.
Chim Gáy thường được nuôi bằng lồng hình quả đào, thoạt trông có vẻ đơn sơ, nhưng càng trông càng đẹp. Thân lồng nửa dưới to, trên nhỏ, diện tích chỉ đủ để chim Gáy xoay. Nuôi loại lồng này chim chóng thuần mà tiện xách đi xách lại. Theo những người nuôi chim lâu năm thì chim Gáy không ưa lồng rộng, trông không hợp mà chim thường hay giật mình nhảy toác đầu, lâu thuần.

 (https://encrypted-tbn2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcTwPaky-qFmUzPHf6sIdxs3YscPRHJygZ4vZ501iauGQhKBKaOGKA)

Bẫy cu gáy
Chim cu gáy sống từng đôi, một trống một mái theo chế độ "đơn thê", gắn bó chung thủy. Chúng đi ăn từng đàn, có lãnh thổ riêng, có một con trống có dáng hình đẹp đẽ, có tiếng gáy tuyệt vời. Có lẽ nó là con chim lãnh chúa. Khi vùng lãnh thổ riêng bị xâm phạm, tất đưa đến "đấu khẩu" rồi "ác chiến" giữa chủ nhà và kẻ xâm lăng. Người đi đánh bẫy để bắt chim cu gáy (gọi tắt là đi đánh cu) lợi dụng đặc điểm này để bẫy chim cu gáy.
 Cách bẫy chim cu
Chọn địa điểm thích hợp - Địa điểm thích hợp nhất là một góc nào đó ở các nương rẫy trồng các loại đậu, mè, hàng rào có cây cối để treo lồng mồi thượng, có bụi tương đối rậm để người đi đánh bẫy cu có thể ẩn núp kín đáo (vì chim cu hoang rất sợ bóng người) nhưng có thể quan sát chiến trường.
 Nghi trang mồi thượng với cành lá cây. Treo lồng mồi thượng trên cây trước một nhánh cây gọi là "nhánh thế", vừa tầm với cửa lồng để cho chim hoang đến đậu có được tư thế thích hợp mà đấu gáy với chim mồi. Đậu ở nhánh thế, chim hoang có thể nhìn xuống đất và trông thấy chim mồi đất.
 Gài chiếc lưới đất, thả con mồi đất đã nhíp kín mắt cho đi lui đi tới để nhử.
Người đi đánh cu vào chỗ ẩn núp.
 Các giai đoạn từ khi chim mồi thượng cất tiếng gáy cho đến khi chim hoang sập bẫy và bị bắt.
- Chim mồi thượng cất tiếng gáy. Nếu đợi một lúc lâu chưa nghe nó gáy, người đi đánh cu huýt gió để giục nó gáy.
- Con chim hoang, lãnh chúa của vùng lãnh thổ này đang nghỉ ngơi ở một nơi nào đó đột nhiên nghe tiếng gáy của chim lạ. Biết lãnh thổ riêng của mình đang bị xâm phạm, nó liền bay về, đậu ở một cây nào đó, nghểnh tai nghe ngóng. Khi biết được vị trí của kẻ xâm lăng, nó phóng đến nhánh thế. Mồi thượng trông thấy liền cất tiếng gáy thách thức, vừa gáy vừa xoay mình như con vụ. Chim hoang lãnh chúa cũng không phải tay vừa, nó xòe hai cánh ra, xù cườm, gục gặc đầu, nóng nảy, vừa chạy tới chạy lui trên nhánh thế vừa gáy liên hồi. Hai con đấu gáy sôi nổi, không con nào chịu thua con nào.
 - Đến đây có thể xảy ra mấy trường hợp sau đây:
a. Con chim hoang tức tối nhảy vào lồng để ác chiến với kẻ thù. Vừa nhảy vào, bẫy liền sập và người đánh cu nhào ra để bắt. Đó là trường hợp dễ.
 b. Nhưng thường thường, người đi đánh cu gặp trường hợp khó hơn nhiều vì con chim lãnh chúa đã mấy lần dợm nhảy nhưng rồi lại thôi. Nó là con chim khôn, nó bay đi. Chim mồi thượng im tiếng.
 c. Có trường hợp con chim khôn ấy không bay đi mà lao xuống đất, nhìn chim mồi đất rồi đi vòng quanh ở ngoài triêng lưới đất. Nó khôn lắm, rất cảnh giác với những gì lạ quanh mình.
 d. Có trường hợp con chim lãnh chúa bay đi vì cảnh giác, nhưng khi nghe chim mồi lại cất tiếng gáy, vì tức tối nó lại bay về, hai con lại đấu gáy rồi chim hoang có lẽ tức tối quá, trong phút chốc mất hết cảnh giác, nó lao vào cửa lồng, chiếc bẫy sập và nó vùng vẫy cũng không thoát ra được.
 Như trên đã trình bày, muốn bắt được con chim hay, người đi đánh cu phải chịu khó kiên nhẫn, có khi phải mất cả ngày mới có kết quả. Còn gặp những con chim tầm thường, không có gì đặc biệt thì với một lưới đất, một ngày có thể bắt được năm bảy con là chuyện dễ dàng.
Chim mồi và lồng bẫy
 Đi đánh cu phải có chim mồi và chiếc lồng đặc biệt gọi là lồng bẫy sập.
Chim mồi - Chim mồi là chim rừng ta đã đánh bắt được, nuôi lâu ngày thành quen, hết sợ bóng người, gáy tự nhiên như khi còn hoang dã. Chim mồi phải gáy hay, gáy càng hay càng được đánh giá cao vì sẽ rất đắc lực lúc đem đi "đánh" chim hoang. Người ta lại còn phân biệt mồi "lỡ" và mồi "giỏi". Mồi "lỡ" là thứ mới đem đi đánh một vài lần. Mồi "giỏi" hay còn gọi là mồi "chai" là thứ đã đi đánh nhiều lần, đã có bản lĩnh và quen trận mạc!
Một con chim gáy trống nuôi lâu (Chim thuộc) thường phải gáy đủ 3 loại tiếng sau:
Gáy gọi: Đây là tiếng gáy lúc sáng sớm, buổi trưa hoặc chiều. Giọng gáy này anh em ta vẫn gọi là bổ. Tất cả chim gáy cả trống và mái đều gáy được kiểu này.
Liều trơn: cúc cu cu
Liều bổ một: cúc cu cu, cu
Liều bổ hai: cúc cu cu, cu cu
Liều bổ ba: cúc cu cu, cu cu cu
Quí nhất là con gáy liều bổ ba: cúc cú cu, cu cu cu. Có người gọi nó là con chim mồi "kim bất hoán", ngụ ý nói đem vài ba chỉ vàng đổi nó, chủ nhân cũng không muốn đổi.
Những con gáy gọi 4 tiếng (bổ tứ) là phần nhiều, người ta coi như gáy gọi tiếng Đủ còn những con gáy gọi 5 tiếng thì coi là tiếng Thừa
Tiêu chuẩn này ko quan trọng để đánh giá 1 con chim hay
Nhiều người có cu gáy thấy nó gáy gọi 4 hay 5 tiếng ko biết cứ nói chim gáy của tôi gáy tiếng lèo 4 hay 5 tiếng
"...chim Cu có cả thảy 5 giọng là giọng Trơn, giọng Một, giọng Hai, giọng Ba, và giọng Cà năm.
- Giọng Trơn: Cúc cu cu ( mỗi lần gáy chỉ thốt ra ba tiếng đơn giản, cụt ngủn).
- Giọng Một: Cúc cu cu...cu ( có thêm một tiếng cu hậu ở dằng sau, nghe hay hơn).
- Giọng Hai: Cúc cu cu... cu cu ( có thêm hai tiếng cu hậu ở đằng sau, nghe càng hay hơn).
- Giọng Ba: Cúc cu cu... cu cu cu ( có ba tiếng cu hậu ở đằng sau, nghe càng hay hơn nữa. Ở đâu mà có con cu rừng nào hót hay như thế này thì dù có xa xôi cách mấy, người gác Cu cũng mò đến bắt cho bằng được, vì đây là chim quí khó tìm).
- Giọng Cà lăm: Con chim này gáy giọng khi thế này lúc lại thế khác, tiếng nọ xọ tiếng kia, nghe không ra làm sao cả...chỉ có đem thịt mà thôi.
Trong các giọng trên thì các cụ xưa rất quý con chim có giọng trơn ròng (tuyệt đối không bao giờ gáy giọng một), ngoài ra chim giọng hai ròng cũng được xem là chim quý vì thường thì chim gáy giọng đôi (giọng hai), đôi khi nó vẫn gáy giọng chiếc (giọng đơn). Chim giọng ba (liều bổ ba thì thường không có giọng ba ròng, thương nó gáy giọng ba với tỷ lệ nhiều hơn giọng đôi)
Gáy trận: Đây là tiếng gáy mà các nghệ nhân, hoặc người chơi chim gáy có kinh nghiệm dùng để đánh giá con chim hay dở. Chỉ chim trống mới gáy kiểu này cũng có những con mái sắp đẻ nuôi nhốt cũng gáy tiếng trận nhưng tiếng nhỏ và không sung. Một con chim gáy được đánh giá là chim hay khi phải có đủ: chu, lèo, vấp nhưng rất hiếm con gáy nào có cả chu lèo vấp Khi gáy trận chim nằm xuống sàn lồng và máy nhẹ hai cánh và gáy: cúc cu cu, cúc cu cu liên tục có khi hàng giờ đồng hồ
Chỉ khi chim gáy thật căng mới có kiểu này, và đầu nó chúc hẳn xuống đáy lồng người ta hay gọi là Sà cầu máy cánh.
Thường thì bất cứ giống chim nào cũng có thời điểm sung mãn và trùng, chim gáy ko ngoại lệ, khi mình nuôi thì gáy căng được như thế này chỉ có thời điểm nhất định thôi
+ Chu: là khi gáy trận sau ba tiếng cúc cu cu thì thừa hơi và thêm 1 tiếng cu rất nhẹ
VD Cúc cu cu, Cúc cu cu..cu, Cúc cu cu..cu
+ Lèo: là khi gáy trận sau ba tiếng cúc cu cu con chim gáy thêm 1 nhịp cục cù cù hoặc cục cù gần giống với tiếng gù nhưng nhanh hơn. VD Cúc cu cu, Cúc cu cu… Cục cù cù. Đa số chim thỉnh thoảng mới ra lèo rất hiếm con có lèo dặm tức là gáy Cúc cu cu, cục cù cù, Cúc cu cu, Cục cù cù liên tục.
+ Vấp: Khi gáy tiếng trận đột nhiên con chim ngừng như bị ai đó chẹp ngang cổ họng sau đó lại lên tiếng trận bình thường. Vd Cúc cu cu, cúc…….,cúc cu cu
+ Dặm (Dặt?): Khi gáy tiếng trận sau ba tiếng cúc cu cu chim thêm vào 1 hay 2 tiếng gù: cù… grù (vd: cúc cu cu, cù … grù cúc cu cu, cù … grù). Chim mồi gáy dặm nhiêù làm cho chim rừng rất mau nổi nóng.
Gù: Chim trống gù chim mái hoặc đánh nhau. Đa số chim thường gù: cù …grù . Nhưng có những con chim gù ngắt ra thành 2 nhịp trong cùng 1 hơi gù: Cụ …grù..cù. Gù kiểu này gọi là gù chồng đấu. Chim hay là chim phải có nước gù cao, trung bình chim chỉ gù một lần không quá 8 tiếng liên tục, chim hay có nước gù khoảng từ 12-14 tiếng, chim có nước gù khoảng 18-20 tiếng được xem là hiếm. Ngoài ra khi gù một con chim dữ có khả năng gù chồng 2-3 lần (vd: một con chim gù 20 tiếng liên tục/lần khi gù chồng 3 lần nó sẽ gù 60 tiếng liên tục không ngắt quãng).
Tiếng gáy ta có thể chia làm 2 loai chính
Thứ 1 là chim gáy có tiếng Thổ có nghĩa là giọng trầm, ấm,(âm thanh ở tần số thấp)
Thứ 2 là chim gáy có tiếng Còi có nghĩa là giọng thanh ,cao (âm thanh ở tần số cao)
Còn chim gáy có tiếng gáy ở giữa 2 thứ giọng trên là gọi là tiếng Pha(Thổ nhiều Còi ít gọi là Thổ Pha hay Còi nhiều Thổ ít gọi là Còi Pha)
Thường thường cu gáy tiếng Thổ bao giờ cũng gáy chậm ko nhanh như tiếng còi và hay có Dặt và Chu
Còn cu gáy tiếng Còi hay gáy mau hơn và ra nhiều tiếng Nhịu và Vấp Nghe giọng chim Cu gáy xong, ta còn phải xem cái âm của nó hay dở ra sao nữa. Đây là một việc cực kỳ khó khăn mà chỉ những người lão luyện trong nghề mới phân tích được kỹ càng, dù là tai họ chỉ mới nghe phớt qua.Còn người mới vào nghề thì chắc chắn không tài nào hiểu nổi.
Nếu xét kỹ hơn thì Giọng chim Cu gáy có bốn loại âm chính: Âm thổ, âm đồng, âm son và âm kim. có nhiều âm điệu: đồng thổ, đồng pha, thổ pha
- Âm Thổ: Chim gáy có âm thổ thì giọng trầm. Loại chim này được đánh giá là loại chim khôn nhất. Trong âm thổ còn có bốn âm sau đây:
1/Thổ đồng: âm trầm ngân vang như tiếng chiêng cồng.
2/Thổ bầu: âm trầm mà ồm to lên.
3/Thổ sấm: âm trầm mà rền như tiếng sấm.
4/Thổ dế: âm trầm mà rỉ rả nỉ non như tiếng dế gáy.
- Âm Đồng: Chim gáy có âm đồng thì tiếng ngân vang. Âm đồng cũng có
nhiều loại như sau:
1/Đồng pha thổ(âm ngân vang nhưng lại trầm trầm).
2/Đồng pha son(âm càng lúc càng ngân vang)
3/Đồng pha kim(âm càng lúc càng nhỏ, nhưng vẫn vang xa).
- Âm Son: Chim gáy có âm son, có người gọi là âm chuông, vì giọng chim ngân vang như tiếng chuông rền, nghe có vẻ hùng tráng, oai vệ. Âm son cũng có nhiều loại như:
1/Son pha đồng(âm to mà rền vang như tiếng sấm).
2/Son pha kimâm khởi đầu rền vang như tiếng chuông ngân, nhưng sau cứ nhỏ dần...).
- Âm Kim: Chim gáy có âm kim thì tiếng nhỏ và vang xa. Trong âm kim cũng có nhiều loại như:
1/ Kim pha son
2/ Kim pha thổ
3/ Kim pha đồng
...muốn phân tích một giọng chim Cu thật chính xác không phải là chuyện dễ dàng. Ai hiểu thấu đáo được điều này chắc chắn người đó sẽ gặp nhiều điều thú vị khi lắng tai nghe chim đang gáy. Đến đây, thì chắc chúng ta không còn ngạc nhiên nhiều khi biết tại sao người ta lại có thể say mê nuôi một con chim có bề ngoài không sắc sảo này đến thế!....Vì rằng, chọn được con chim mồi vừa ý, những đặc điểm ưu việt kể trên đâu phải là chuyện dễ. Đôi khi trăm con, hoặc ngàn con mới có một ! Chắc gì trong một đời người có thể chọn được cho mình một hoặc hai con mà nuôi? Do đó, giá trị con Cu mồi tốt nhất cũng độ nửa lượng vàng, nhưng người ta vì quá quí nó đến nổi có người dù nghèo, nhưng ai mua với giá nào cũng không bán, thề"sống nuôi chết chôn"; đôi khi họ còn dám đem thân mình bảo vệ cho chim."
Thực ra để chọn được 1 con cu gáy hội đủ các tiêu chuẩn trên thật khó, mỗi con mỗi giọng chẳng con nào giống con nào, con chim hay chơi được là con chim gáy có tiếng và luyến láy nhiều giọng lên cao xuống thấp đừng gáy đơn điệu giọng đều đều là chim chơi được
 Mà chim cu gáy thường thì chim già mình bẫy về nuôi dù có hơi vất vả thuần nó lúc đầu nhưng về sau tiếng gáy của nó hay, bền và ổn định hơn chim nuôi non. Chim nuôi non lên tiếng gáy của nó thường ko bền, thất thường (vd: chim già gáy đấu (gáy trận) liên tục ít khi đang gáy đấu chuyển sang gáy gọi chứ chim non nuôi lên đang gáy đấu 1 lúc lại chuyển sang gáy gọi và tiếng ko bền, đặc biệt cu gáy non nuôi lên khi gặp con gáy già đánh bẫy thường hay chịu thua tiếng gáy hễ con già gáy đấu căng là im tiếng luôn thỉnh thoảng mới mở mồm gáy gọi vài tiếng).
Đi sâu vào cu nghề nuôi Gáy khi đã hiểu càng ngày càng thích, nên kiếm được con cu có tiếng gáy hay lại hội đủ tiêu chuẩn CHU, LÈO, DẶT, VẤP khác nào đi tìm hoa hậu vừa đẹp người lại đẹp nết
Bây giờ mà kiếm đủ được bộ cu Gáy hay có nhiều tiếng có các chất giọng
Tạm ví mạo muội:
Thứ 1: Đặc thổ (giọng hát ca sỹ nghệ sỹ ưu tú Trung Đức, giọng hát ca sỹ nghệ sỹ Nhân dân Trần Hiếu, NSND Quang Thọ, Lê Dung, Doãn Tần, Đăng Dương, Chế Linh)
Thứ 2: Đặc còi (giọng hát nghệ sỹ nhân dân Thu Hiền, giọng hát nghệ sỹ nhân dân Tường Vy, NSUT Tường Vy,Thanh Hoa,Ngọc Sơn,Thanh Tuyền)
Thứ 3: Thổ Pha (giọng hát ca sỹ Nguyễn Phi Hùng, Thanh Lam, Bảo Yến, Đan Trường, Trọng Tấn)
Thứ 4: Còi Pha (giọng hát ca sỹ Mỹ Tâm, Thu Hà, Bằng Kiều, Thu Phương, Hồng Ngọc)
Nếu là bầu chọn giọng suất sắc thì mình sẽ chọn giọng nói vẫn dẫn chương trình Văn Nghệ Chủ Nhật của 1 cậu con trai vẫn dẫn là giọng Thổ Đồng thật xuất sắc.
Để đánh giá tiếng gáy 1 con chim cu gáy có chất giọng hay thật sự suất sắc là người ta muốn nói đến chất giọng đặc biệt của nó mà ko phải con chim nào cũng có được,đơn giản là âm thanh của nó đã hay nhiều tiếng lại còn sang sảng,thánh thót ,nghe trong văn vắt mà bất cứ nghe xa hay gần đều cho cái chất giọng đó ko bị lẫn 1 tiếng rè nào cả,quí hiếm và hay là ở chỗ đó.
Tạm hiểu chim cu gáy có chất giọng đấy thì người ta coi là chim có tiếng Thổ đồng hay Còi đồng.
Ví như ta (lại ví như) ta nghe 1 bài hát của ca sỹ hay chẳng hạn như Ngọc Sơn hát bài Chiếc vòng cầu hôn mở cùng âm lượng nhưng nghe qua bộ dàn Hi-end Receiver 5.1 của DENON và qua đôi loa Nam Môn thì ta thấy ngay chất lượng âm thanh khác nhau ra sao ngay
Ai mà đang có những con cu gáy như vậy thì là đang có bộ sưu tập chim cu gáy đặc sắc đấy (dừng hiểu lầm là như ca sỹ thật đấy nhé >>>VD cho sinh động thôi)
Lồng bẫy và phụ kiện
Lồng bẫy sập - Đây là một chiếc lồng đặc biệt, cửa lồng có cái bẫy sập, cài chốt cò khéo léo, đụng đến chốt là bẫy sập liền.
Lưới đất - Lưới đất là một chiếc lưới chụp có triêng bằng tre uốn hình vòng cung. Lưới chụp được gài một cách khéo léo ở mặt đất, dưới cây trên đó người đi đánh cu treo lồng mồi thượng. Khi ta giựt dây thì lưới chụp xuống nhốt các con chim hoang vào trong đó.
Thức ăn và cách chăm sóc
Có một số kinh nghiệm làm chim gáy căng là cho chúng ăn thức ăn chính vẫn là thóc (luá) nhưng thêm hạt kê, đỗ xanh, vừng thỉnh thoảng 1 vài hạt lạc (khi thay đổi thức ăn thường là chim hay bị thay lông bất thường, đừng lo khi cho chế đọ ăn ổn định thường xuyên thì ko còn hiện tượng này nữa) nói lại là cho ăn thóc là phần nhiều nhất . Trong cóng thức ăn nên cho thêm sỏi nhỏ để kích thích tiêu hoá (tăng thêm sự co bóp của dạ dày). Có người thi thoảng còn cho thêm cục đất để Cu ăn (khi Cu thiếu 1 chất gì đấy)
Cái quan trọng nhất nuôi Cu là phải hạ thổ để lấy sinh khí từ mặt đất. Tuần có thể hạ 1 hay 2 lần, mỗi lần khoảng 2 tiếng, tất nhiên càng nhiều và càng lâu càng tốt. Hạ thổ là để cả lồng chim (có thể tháo máng đựng phân) và để xuống mặt đất. Và cũng như các loại chim khác cũng cần phải tắm nước, tắm nắng, nhưng mật độ thưa hơn, 1 lần/tuần vào mùa hè, 2 tuần/1 lần vào mùa đông là được rồi. Chim gáy thường rất ít khi cho tắm như họa mi được nhưng tháng vài lần ta cho tắm theo kiểu phun mưa nhẹ vào chim hay là gặp trời mưa ta cho chim tắm tự nhiên là hay nhất (thời gian độ 10'>15'), nên hạ vào chỗ có nhiều mùn giun, thỉnh thoảng cho ăn giun đất. Có thể tạo mùn giun bằng cách đặt một viên gạch lát nền lên mặt đất sau đó giun sẽ đùn nhiều mùn ở dưới viên gạch.
Nuôi cu gáy trống gần 1 chị cu mái nữa là làm chim cũng căng lên nhiều,ta cho lồng cu trống gần lồng cu cái 1 vài hôm xong lại dật ra vài ngày lại ghép gần (mất vợ anh nào chẳng kêu ầm lên).
Nuôi cu gáy bằng lồng Quả đào là ưu việt nhất (theo thuộc tính của chim và các cụ dạy lại từ ngày xưa rồi).
Thức ăn và thóc cho chim gáy
Thức ăn: Thức ăn chính của cu gáy là các loại hạt quả, quả cây, hạt cỏ và hạt các cây lương thực như lúa, ngô, đậu xanh, đậu tương, lạc, vừng,... khoai lang, sắn. ngoài ra chúng cũng thích ăn quả đa. Nhiều khi trong diều và dạ dạy còn thấy mối, ấu trùng côn trùng và ruồi nhặng.
Thức ăn cho chim gáy là thóc, vừng, đỗ, lạc,...và các loại khoáng chất bổ sung khác,...
1. Thóc.
Thóc mua về cần chọn loại không có râu và bỏ vào bao dứa dùng chân đạp kĩ để làm gãy các râu lúa, sau đó đưa tất cả vào trong một thùng nước để những hạt lép nổi lên trên, vớt và loại bỏ chúng. Hạt chắc còn lại được đem đi phơi khô nỏ cất vào bao ni lông dùng dần.
Nếu bạn cần bổ sung trứng vào thóc thì nên làm như sau: lấy khoảng 1 kg thóc sạch, cho vào 2-3 lòng đỏ trứng gà rồi bóp đều. Bắc lên bếp một nồi nước to đun sôi. Dùng một mâm nhôm làm vung, rãi loại thóc tẩm trứng lên mâm và đốt lửa để sấy cách thủy đến khi thóc tẩm trứng khô kiệt nước và trứng trong lúa chín thơm. Dùng loại thóc này cho chim ăn trong giai đoạn chim thay lông rất tốt, có thể làm rút ngắn thời gian thay lông của chim và dùng trong giai đoạn chim đi bẫy (giúp chim căng lửa).
2. Vừng
Cho ăn ít theo định kì 1 tuần/lần. Mỗi lần khoảng 5-10gram.
3. Đỗ, lạc, kê
Nên cho ăn dặm, chứ ko cho ăn nhiều như lúa.
4. Hạt cải (cải ngọt), đây là thuốc chữa bệnh về tiêu hoá, giúp chim ăn chống bón, chống phân nứơc. Gáy ăn sẽ rất hiệu quả, thêm lửa cho gáy mồi. Bạn ra cửa hàng hạt giống là có ngay. Cho ăn ít, ăn nhiều gáy sẽ không ăn thóc nữa, ăn hết 1 bịch thì nghỉ vài tuần cho ăn lại và thay phiên hạt cải, vừng, kê, đậu phộng, bắp xay nhỏ.
5. Khoáng chất.
Cách làm: Dùng đất tổ mối đùn (đất sạch, không chứa dư lượng thuốc trừ sâu hoặc chất độc hại), muối ăn (rất ít), vỏ hến, vỏ trai, vỏ sò (nung chín đỏ trong bếp than), hoặc dùng vỏ trứng sạch xay nhỏ, sỏi son (sỏi đồi) hoặc có thể dùng đá vôi nghiền nhỏ kích cỡ như cát xây (các loại sỏi được dùng với khối lượng vừa phải, không nhiều quá làm sao để lượng đất làm chất kết dính đủ phát huy tác dụng).
Đất tổ mối phơi thật khô và được nghiền nhỏ.
Pha muối ăn vào nước (nếm thấy gần như là nước này có vị hơi lợ,... nước muối cực nhạt), Trộn đều tất cả các loại thứ trên, nhào với nước thành bánh và nắn theo hình khối đem phơi khô rồi bỏ vào lồng chim. (hoặc nghiền nhỏ cho vào coóng cho chim ăn)
Hầu như người nuôi chim thích làm thức ăn bằng cách kết hợp nhiều loại hạt khác nhau. Rất nhiều loại hạt có thể giữ cho chim cu sức khỏe tốt, như bông cỏ giúp tiêu hóa, lúa mạch đen giúp chất bổ cho bộ lông, đậu thì dồi dào chất bổ, mè thì có chất dầu nên giữ cho lông bóng và cứng hơn. Hầu hết các loại hạt thông thường dùng cho chim cu có kích thước trung bình (chim ngói, chim gáy ... ) là bo bo, lúa mì và hạt kê. Còn những loại chim có kích thước nhỏ (cu pháp, cu gầm ghì ... ) lại ưa thích các loại hạt nhỏ như là kê hay hạt bông cỏ, nhưng chúng sẽ ăn bobo hay lúa mì nếu chúng ta cho chúng ăn. Ở thailand, lúa là món ăn chính cho chim cu, những loại hạt khác chỉ món ăn phụ. Chứa đựng thức ăn trong hủ riêng. Không được trộn hạt với lúa bởi vì chim cu chỉ ăn ngũ cốc thôi, như vậy sẽ làm chim cu mập và không khỏe mạnh được.
Có một số kinh nghiệm làm chim gáy căng là,cho chúng ăn thức ăn chính vẫn là thóc nhưng thêm 1 ít hạt kê,đỗ xanh,vừng thỉnh thoảng 1 vài hạt lạc (khi thay đổi thức ăn thường là chim hay bị thay lông bất thường ,đừng lo khi cho chế độ ăn ổn định thường xuyên thì ko còn hiện tượng này nữa) nói lại là cho ăn thóc là phần nhiều nhất(90%)
Thỉnh thoảng ta hạ thổ xuống cho chim được tiếp xúc với đất hay cát ẩm xong cho chim ra tắm nắng nhẹ độ nửa giờ. Chim gáy thường rất ít khi cho tắm như họa mi được nhưng tháng vài lần ta cho tắm theo kiểu phun mưa nhẹ vào chim hay là gặp trời mưa ta cho chim tắm tự nhiên là hay nhất (thời gian độ 10' 15')
Nuôi cu gáy đực gần 1 chị cu mái nữa là làm chim cũng căng lên nhiều, ta cho lồng cu đực gần lồng cu cái 1 vài hôm xong lại dật ra vài ngày lại ghép gần (mất vợ anh nào chẳng kêu ầm lên)
6. Nước cho chim cu uống phải là nước sạch, nếu dùng nước máy thì đừng che đậy và chờ cho chất clo bốc hơi hết mới được dùng. Nếu lồng chim thường treo ngoài nắng thì nên thay nước mỗi ngày để ngừa triệu chứng khô cổ họng.
7. Chim cu phải cần được nhận ánh sáng mặt trời vài tiếng mỗi ngày. Treo lồng những nơi khác nhau sẽ làm cho chim cu có khí thế và sung hơn, không được để ánh sáng trực tiếp chiếu hết lồng mà phải có bóng râm để có chổ cho chim cu vào khi cần thiết. Chim cu khi phơi nắng thường nằm xòe cánh và đuôi dưới đấy lồng để tống khứ những côn trùng (ve, giận, mạt) ra khỏi lông chúng. Nếu không có ánh sáng mặt trời thí phải mua bóng đèn (Spectrum light) để chiếu sáng cho chim cu để thây thế ánh sáng mặt trời.
Nếu để lồng những nơi tối trong nhà hay là những nơi lạnh, bạn có thể mắc thêm bóng đèn cho mỗi cái lồng với khoản cách phù hợp.
8. Đất đen - ở Thailand, công thức làm đất đen thật đặt biệt, đất đen được làm ra từ cây cỏ và khoán chất, làm nền tản vững chắc cho sức khỏe và giọng gáy cho chim cu. Nó bao gồm chất vôi, trộn với đất và một ít than đập nhỏ ( hay mồ hống ). Chim cu trong thiên nhiên ăn đất và đất núi lửa ( đất đỏ ) đôi khi liếm muối để bồi dưỡng chất dinh dưỡng và sức khỏe.
9. Chim cu trong tự nhiên rất cần ăn sạn để nghiền nát thức ăn nhất là những hạt già và cứng. Chim cu cần chất vôi để tạo vỏ trứng và sú thức ăn cho chim con. Đặt biệt cho việc sinh sản và tạo xương của chúng. Sinh học của chim cu mái sẻ lấy chất vôi từ xương chúng để cung cấp đủ cho con cái, bởi thế sự sinh sản sẽ dừng lại đến khi nào có đầy đủ chất vôi chúng cần cho cơ thể. Than củi giúp tiêu hóa và sạn giúp nghiền nát hạt trong mề của chim cu. Đất sạn không nên trộn chung với thức ăn mà phải chứa vào cóng riêng.
 10. Muối là chất khoán cần thiết. Chim cu thường hấp thụ những khoán chất vi lượng từ thức ăn nhưng không đủ những phân tử như là iod, mangan, coban ... thận trọng cho ăn thêm muối cho vật nuôi rất tốt. Muối biển nguyên chất rất có nhiều khoáng chất cho chim cu, nhưng nếu ta cho ăn nhiều quá sẽ làm giảm chất giọng. Tốt nhất cho chim cu ăn muối mỗi tuần một lần, muối cho vào cái dĩa cho chim ăn và ngày hôm sau nhớ lấy dĩa muối ra .
11. Sự hoảng sợ ban đêm - Trong thiên nhiên khi chổ ngũ bị đe dọa (hoảng sợ) chúng sẽ bay lên để thoát khỏi sự đe dọa nguy hiểm của chúng. Thỉnh thoản chim trong nuôi trong lồng cũng bị hoản sợ ban đêm. Sự hoảng sợ này có thể lảm gãy lông cánh, lổ đầu hay rách mình chảy máu. Sự việc xảy ra khi chim cu ngủ những nơi rất tối hay là những con chim mới đặt trong tình cảnh mới ( đổi chổ, chim bổi mới...). Chim cu nhìn đêm tối rât kém nên chúng dễ bị hoảng sợ, khi chúng nghe ồn ào và chúng sẽ nhảy ngay và kết quả là bị thương. Dĩ nhiên chim cu càn cố thoát khỏi cái lồng, thì những chắn song lòng sẻ làm chim cu bị thương tồi tệ hơn.
Cách giải quyết là mắc bóng điện ngủ sao cho vừa đủ ánh sáng cho chúng thấy chung quanh vào ban đêm. Nếu ánh sáng quá mạnh sẽ làm chim khó ngủ, nếu vậy thì tốt nhất trùm tấm màng để có bóng tối cho chúng ngủ. Tiếng động, đồ đạc trong nhà có thể làm chim hoản sợ.
12. Nhiệt độ - Chim gầm ghì và cu cườm chịu nhiệt rất kém. Khi nhiệt độ hạ xuống 10oC chim cu sẽ bị cú rũ, nếu nhiệt độ hạ hơn nữa thì chim cu sẻ chết. Người nuôi nên đặt một bóng điện trong lồng. Vì chim cu là loại sống ở khí hậu xích đạo nên chúng có thể sống ở môi trường mà nhiệt độ lên tới 42oC.

Cách chọn chim gáy hay:
Hình thức phải đẹp, thân mình cân đối, lông sáng màu, đầu nhỏ, mắt bé, ko được lồi, con ngươi đen nhiều, chân cao màu đỏ son đặc biệt lông che kín xuống qua đầu gối, lông hậu nở kéo gần hết đuôi, cườm dầy, hạt đen nhỏ quấn gần như kín cổ thì là đích thị là con cu gáy có hình thức quá đẹp
Đầu phải tròn, lông đầu màu xanh xám, mắt dữ, vệt lông đen phải kéo dài qua khoé mắt
Thân hình dáng như bắp chuối, ức nở, chót đuôi thu nhỏ lại (Đuôi vót) Lông ép sát mình, Chân khô (có nhiều vảy môc trắng). Chân màu đỏ tươi là chim non đấy.
Quan trọng nhất là cườm và phao
Nhìn qua cườm ta có thể đoán được khá đúng chất giọng của chim: các cụ có câu "Kim nổ, thổ vừng" Nổ tức là hạt cươm màu trắng trên cổ chim to tròn chim có cườm này thường gáy giọng kim. Vừng là hạt cườm nhỏ li ti như hạt vừng chim có cườm này thường gáy giọng thổ. Chim mà nền lông đen trên cổ nhiều thì gù nhiêù. Chim mà có cườm giắt thường là chim hay. Những hạt cườm trên vai chim có màu vàng nhạt mà kéo càng cao lên phía trên cổ cũng tốt.
1- Về mầu lông:
- Thường ban đầu quan sát mầu lông của cu gáy để chọn người ta kết hợp quan sát cả mầu lông mình chim và mầu lông phao chim. Mầu lông phao chim đã được bạn Lộc abc đề cập khá kỹ. Còn mầu lông mình chim người ta phân làm 03 loại:
+ Mã kẻ mực: Mầu lông xám tối, chim dở nhát giọng không hay, không nên chọn
+ Mã phấn hồng: Lông có sắc phớt hồng như có phấn, chim mau nổi, giong thường được nên chơi.
+ Mã sậm tía: là mầu ở giữa 2 mầu trên, lông chim có sắc sẫm tía, chim nuôi lâu nổi nhưng đã nổi rất bền, chim gan, thường làm chim mồi bẫy, chim gáy bất kỳ lúc nào.
Phao: (Vùng lông phía dưới đuôi che phủ khu WC)
Có 3 loại phao chính: Xám, Hồng, Trắng ngoaì ra còn có loại phao pha trộn giữa 3 màu này
Chim phao xám lâu nổi nhưng khi đã nổi thì siêng gáy nếu chọn làm mồi thì khi đi đánh bẫy không bỏ vệt (Lúc gáy lúc không)
Phao hồng: Chim phao hồng dễ nổi hơn phao xám nhưng không bền chim bằng loại phao xám
Phao trắng: Nhanh nổi nhưng không bền chim


 

2- Cách phân biệt chim trống mái:
- Chim trống:
+ Đầu nhỏ, tròn, lông đầu xanh.
+ Mỏ to, gồ.
+ Dáng đứng: khi đứng trên cầu đuôi hay cụp xuống (lưng gù, đuôi cụp).
+ Xương bụng phía dưới gần hậu môn chụm.
+ Khi gáy: Chim trống có khả năng đảo giọng.
3- Mầu chân chim:
- Thường người chơi cho rằng chim non là chân đỏ son. Điều này đúng nhưng không đủ, vì theo vùng có chim rất già nhưng chân vẫn đỏ son. Người chơi kỹ lại lấy tiêu chí chim già mà chân vẫn đỏ son để chọn.
- Chim có móng trắng, được cho là chim hay.
4- Hình dạng lông cánh chim:
- Có hai loại chính:
+ Loại hình tròn (quy me?): chim nuôi mau nổi, không bền chim
+ Loại hình nhọn đầu (quy tràng rên?): chim nuôi lâu nổi, những lại bền chim.
5- Đặc điểm của chim theo vùng:
- Thường người chơi (phía Bắc) chọn chim vùng: Phú Thọ, Thái Nguyên, Hà Nam Ninh (cũ). Chim ở miền Trung thường có mép cánh trắng, không phải không có chim có giọng gáy hay nhưng thật xuất sắc thường rất hiếm và chim thường không đẹp, lại nhỏ con hơn chim các vùng phía Bắc.
- Ở Miền Nam chim gáy sống ở các vùng rừng thường dữ hơn chim sống ở Đồng Bằng vì trong môi trường thiên nhiên chúng phải tranh đấu giành lãnh thổ, thức ăn khắc nghiệt hơn, tuy nhiên nói vậy không phải là phủ nhận chim ở đồng bằng không có chim hay mà tỷ lệ chim dữ ở vùng đồng bằng rất thấp. Cụ thể là chim sống ở đồng bằng nước gù rất thấp. Chim ở Tây Ninh, Bù Đốp, Đà Nẵng, Huế… được đánh giá là chim dữ.
"... một chim Cu thuộc vào loại tốt nhất ... phải có những điểm đặc biệt sau:
- Nhất Huỳnh kiên: Tức là chim có cườm màu vàng. Cườm này phải xuống tận vai, nhưng không đóng ở trên lưng. Loại này hiếm khi gặp được.
- Nhị Liên giáp: Tức là hình dáng của chim giống như một cái bắp chuối, hai đầu nhỏ, giữa phình ra, trông rắn chắc, gọn chặt.
- Tam Quá khoé: Có cái chỉ màu đen chạy dưới khoé mắt, dài quá khoé mắt một chút mới tốt.
- Tứ Chân khô: Có nghĩa là chân chim phải vuông cạnh, và khô. Vảy đóng hai hàng trơn, đóng chặt, nổi mốc lên.
- Ngũ Liên hoàn: Cườm phải đóng giáp vòng hết cổ mới thật tốt. Thường thì chim chỉ có cườm đóng ở phần trên cổ mà thôi, phần ức không có cườm.
- Lục Cườm rựng: tức là có cườm lót. Chim mà có cườm rựng là chim có gù hậu, tức là gáy dai dẳng.
Ngoài ra, cũng còn có những chi tiết quan trọng sau đây cũng phải lưu ý tới:
- Chim Cu mà đuôi vót, tức là ở bắp đuôi thì lớn, chót đuôi thì nhỏ lại, mới là con chim tốt và khôn.
- Chim có gián cánh, tức là có lông trắng ở trên một cánh hay cả hai cánh. Đó là chim tốt nên chọn nuôi.
- Chim có móng trắng gọi là bạch đề: chỉ cần có một móng trắng hay nhiều móng trắng, là chim quí hiếm.
- Chim có mỏ đỏ, là chim sát thủ, tức là chim rất dữ, chọn làm mồi thì chỉ toàn gặp may.
Ngoài ra, ta phải chọn chim có đầu nhỏ, có mỏ cong, có hình bầu, có cổ lãi (cổ cao), có chân thấp, đuôi nhọn, có cánh phủ mình hay cánh chéo, lông phủ đầu gối..."
Quan trọng nhất là nhìn tổng quát, chim nên đứng thẳng, lưng dọc, tránh chim đứng co rụt, lưng song song mặt đất.
Mỏ: độ dài vừa phải, không ngắn, không dài, độ cong vừa phải, chim mỏ cong hay phá thóc và thức ăn trong cóng lại còn không đẹp. đặc biệt nên chọn chim co mũi lớn, chim sẽ khỏe và bền hơi hơn.
Đầu: nhọn (như đầu rắn) chim sẽ dữ và khôn hơn, tránh chim trán vồ và cao, chim hay nhát và ngu, hay sợ chim ngoài. Ngoài ra nên chon chim mắt vàng lửa, chim này có tính khí hung hăng hơn, mau thuần hơn.
Cổ: cổ phải cao, chim sẽ gáy lớn tiếng.
Cườm: đặc biệt quan trọng, cườm trắng phải nhỏ (thường gọi là cườm cám), đóng dày, càng dày càng tốt (chim này siêng gáy, bền hơi),
Ức: nên xẹp, không nên căng tròn.
Cánh: nên xếp gọn, dài quá phao câu (chim cực khỏe, lông đẹp), lông mao nhỏ (càng nhỏ càng tốt).
Đuôi: cuống đuôi lớn, đuôi dài, thường người nuôi hay cắt lông đuôi cho khỏi vướng (chim mồi).
Cẳng chân: nên thấp (mau thuần, chim ít nhảy), vảy khô (càng khô chim càng dữ), đỏ.
Bệnh và cách chưã trị
Chim gáy nuôi thường mắc một số bệnh phổ biến như đau mắt, ỉa chảy... không chữa trị kịp thời chim sẽ chết.
Cu gáy khi đã bị bệnh như vậy phát ra ngoài là do 1 quá trình nuôi chim khá lâu ko được chăm sóc tốt (nước uống thiếu và bẩn ko vệ sinh, thức ăn lúc đủ lúc hết kéo dài, lồng ít khi được vệ sinh) vì vậy lúc đó sức khỏe của chim xuống cấp yếu nên chim sẽ mắc bệnh thôi >>> ĐI ỈA>ĐAU MẮT> RỤI ƯỚT LÔNG BẢ CÁNH>>MẮT CÀNG ĐAU>>LÊN HẠT ĐẬU quanh mép
Khi phát hiện chim bị như vậy hãy bình tĩnh xử trí từng bước, tỷ lệ thành công còn tùy thuộc vào thể trạng bệnh nặng hay nhẹ, nếu phát hiện sớm để chữa thì chim khỏi bệnh khá cao.
Cách chữa:
Đầu tiên cần nâng thể trạng của chim lên vì lúc này thể trạng chim khá yếu bằng cách cho cu ăn cám con cò ở cóng riêng. Ngoài ra vẫn có cóng thóc+kê+đỗ xanh .
Nếu thấy chim ướt hai đầu cánh là chim bị đau mắt: vắt múi chanh lấy nước bơm vào mắt ngày 2 - 3 lần là khỏi.
Lấy thuốc chữa đau mắt cho người (chỉ cần dùng Cloramphenicol 9%o) nhỏ và thoa đều lên 2 bả cánh của chim và nhỏ trực tiết vào mắt cho chim vài giọt. Liều lượng dùng thì ngày làm 2 lần, thời gian thì khi nào thấy chim ko còn đau mắt nữa thì thôi. Bắt chim ra ngoài lấy bông y tế thấm nước sạch lau 2 bên bả cánh bị ướt của chim khi sạch rồi thì thấm khô đi. Nếu lông quanh mắt của chim cũng bị ướt bệt lại thì cũng làm vệ sinh như vậy.
Có cách trị dau mắt rất hay, hiệu quả đây: dùng lá khổ qua, đập dập bôi lên mắt và cho ăn luôn, đảm bảo hiệu quả.
Còn hạt đậu của chim thì lấy dao Lam (hơ lửa cồn vệ sinh trước khi phẫu thuật nha), cứ thấy hạt đậu chỗ nào thì rạch mũi dao vào chỗ đó, nặn cho ra hết phần trắng như bã đậu đến khi nào ra toàn máu đen thì thôi. Lấy thuốc RIFAMPICIN còn gọi là thuốc nhộng chữa LAO màu đỏ rắc vào vết rạch vừa nặn. Cái này thì chỉ cần làm 1 lần là xong không phải làm lần thứ 2 đâu.
Để chữa bệnh đi ỉa hãy pha Berberin hoặc là BISEPTOL 480mg (lấy1/2 viên - cách này hiệu quả hơn) hòa vào cóng nước cho chim uống thì sẽ cầm đi ngoài.
Thực tế khi cu gáy bị bệnh này thì cách chữa như vậy tỷ lệ thành công khá cao, bạn nào có chim bị như vậy thử áp dụng xem, có khi lại thành công đối với chim của mình đó
Chim gáy bị đau mắt thường đi kèm với bệnh đi ỉa, để lâu không chữa trị sẽ chết.
Thông thường chim gáy khi đau mắt thường lấy cánh dụi (vì thế thường ướt ở vai cánh), trước đây thường hay lấy ớt xát vào cánh để con chim bị cay sẽ không lấy cánh dụi mắt nữa (ớt không tác dụng chữa mắt cho chim gáy), sau này sẽ còn làm hỏng giọng chim.
Không nên cho gáy uống các loại thuốc (vì đây là các loại thuốc cho người, liều lượng theo trọng lượng cơ thể), ở Việt nam cũng chưa có bác sỹ chuyên chữa cho chim cảnh.
Muốn chữa thì phải tìm hiểu nguyên nhân bị bệnh: Nuôi chim ít vệ sinh lồng, để lồng ở nơi thiếu mát, thiếu độ ẩm (nuôi trên độ cao quá), thiếu ánh sáng.
Bạn có thể chữa rất đơn giản: Bỏ đáy lồng chim và hạ thổ (đặt lồng vào góc vườn mát hoặc lên chậu cây, nếu không có vườn hoặc chậu cây thì có thể tạo một khay đựng đất to. Lưu ý: đất cần đánh tơi). Thức ăn: 1 giỏ thóc và 1 giỏ kê, thỉnh thoảng đào giun đỏ và cho ăn. Nuôi nhự vậy sau khoảng 15-20 ngày là tự khỏi.
Chim cu gáy ngoài tự nhiên sinh sản vào mùa xuân. Chúng làm tổ trong các lùm, tán cây lớn ở nơi vườn vắng người. Mỗi lứa chim gáy đẻ hai trứng và ấp 16 ngày thì nở (thường là 1 cái, 1 đực).
Muốn nuôi chim gáy sinh sản phải nuôi từ chim non để cho sinh sản là tốt nhất. Chuồng nuôi chim gáy phải thật rộng, tốt nhất là dùng lưới mắt cáo quây một gian nhà trống hay một khu vườn có khoảng không gian 5-7m3 trở lên, có cây cối càng tốt. Che chắn để mưa, nắng, gió bão không ảnh hưởng đến ổ chim đang ấp là được. Ổ phải đặt nơi kín đáo, khuất ánh sáng mặt trời và ánh điện, ít người qua lại, ít thay đổi hướng ổ. Phải chọn được đúng con trống để ghép với con mái cho sinh sản.
Việc phân biệt chim gáy đực và cái rất khó vì chúng đều có hình dáng như nhau, cườm giống nhau, giọng gáy và kiểu gáy cũng giống nhau. Chỉ đến mùa sinh sản, dáng của con mái nở phần hậu hơn. Nuôi lâu năm, nếu thấy con nào lúc nào cũng "mau mồm" và không đẻ trứng thì đó là con đực. Con mái chỉ khi nào gần đẻ mới gáy nhiều hơn để gọi trống. Không có trống, chim mái vẫn đẻ trứng. Nếu có thể ghép một con mái và một con trống với nhau, nhưng nếu không hợp nhau chúng sẽ không phối giống. Vì vậy, tốt nhất là nuôi đàn, thả nhiều con mái và con trống vào một chuồng, chúng sẽ tự tìm đến nhau để kết đôi.
Việc chăm sóc sau khi chim nở không cần cầu kỳ vì cả hai con gáy bố mẹ đều thi nhau cho con ăn, chỉ cần cung cấp đủ thức ăn cho chúng. Ngoài thóc sạch, cho chúng ăn thêm hạt kê, vừng và đậu xanh hạt, phải luôn có nước sạch cho chim uống, nhất là giai đoạn chim gáy đang mớm thức ăn cho con.
Ngoài ra trong lồng phải đặt một cục đất sét hoặc đất cạy từ tổ mối để chim ăn cho có chất khoáng. Lúc này khu vực ổ cần cho ánh nắng sớm chiếu vào để cung cấp thêm vitamin D cho chim non. Có thể nhai nhuyễn gạo lứt rồi mớm cho chúng, và cho chúng ăn gạo lứt cho đến khi chim trưởng thành ăn được thóc và hạt đậu xanh.
Văn Cương (Theo Kinh tế Nông thôn)

Ở ngoài trời chim gáy chỉ sống khoảng 5 – 6 năm, nuôi trong lồng chim gáy có thể sống tới 40 năm. Tìm được con chim gáy là vô giá, quan trọng hàng đầu nuôi chim là phải có kỹ thuật chăm sóc, không đơn giản như nhốt gà. Nếu chăm không tốt, chim sẽ yếu dần rồi mắc bệnh mà chết thì uổng công. Chọn được chim hay mới là cơ bản, người

chơi phải có nghệ thuật luyện chim mới đạt được ước mơ.
Đặc điểm của chim gáy là khi thấy nóc lồng thủng thì tìm đủ mọi cách chui ra và bay mất, không kể đã lâu năm hay quen người. Ngược lại, đáy lồng thủng chim không bao giờ chui đầu xuống mà bay ra. Vì vậy, người ta mới gán cho loài chim này có tính cách quân tử, không chịu cúi đầu.
Chọn chim:
Phần đầu: Trước tiên là xem cườm, vì cườm là biểu hiện phẩm chất chính của một con chim gáy, nhìn cườm biết được con chim gáy ấy dòng âm nào.
“Cườm vừng là thổ, bỏng nổ là kim”, tức là hạt cườm nhỏ và màu vàng như hạt vừng là giọng thổ quý nhất. Hạt cườm nhỉnh hơn chút ít và màu trắng như bỏng nổ là gọng kim. Đây là hai dòng chính, còn hai dòng trung gian là âm đồng và âm son thì cườm liên hoàn là quý hiếm thứ hai. Chiều rộng của cườm lớn trải từ gáy xuống vai lại gọn gàng, không tràn xuống lưng là quý hiếm thứ ba. Cườm đầy chồng chất lên nhau gọi là cườm rắc (như rắc hạt vừng) là quý hiếm thứ tư. Con nào có sợi chỉ màu đen chạy dưới khoé mắt càng kéo dài càng tốt. Cần chọn con cổ cao, đầu nhỏ xanh, mỏ cong, đít xám. Con nào có mỏ đỏ là chim dữ, chọn làm chim mồi là tốt. thế đảo đi đảo lại nhiều lần, thời gian gáy dài vài ba tiếng đồng hồ.
Tiếp theo nghe tiết tấu như nghe âm nhạc, đây là đỉnh cao siêu của một giọng gáy. Cụ Nguyễn Du có câu “Nghề chơi cũng lắm công phu”. Vì vậy ta nghe tiếng chim phải say sưa, thấy thú vị mới tận hưởng được cái hay của nó. Lúc gáy thần tốc như xung trận, lúc gáy khoan thai như chào đón khách; lúc gáy thiết tha da diết như cảnh biệt ly, lúc gù, lúc gáy dồn dập như vồ vập, mừng rỡ bất ngờ gặp lại người bạn thân.
Xin dẫn chứng một câu chuyện vui: Say mê chim gáy đồng quê, nhớ nhà, nhớ quê hương khi xa tổ quốc, một Việt Kiều từ Châu Âu về quê vào đúng trư hè gặt chiêm, nghe xa xa có tiếng chim gáy ở rặng tre đầu làng vọng lại. Ông dừng xe ngồi trên thảm cỏ say sưa lắng nghe chim gáy từng hồi và xúc động đến ràn rụa nước mắt. Kỳ lạ thay, nghe tiếng chim gáy buổi trưa hè sao huyền diệu đến thế, mơ màng quên cả mình đang ngồi ở đâu nữa… cái thú chơi và đam mê là thế đấy.
Chọn chim gáy ghép đẻ:
Màu sắc: Chọn được loại mã ngỗng, mã sáng, bất đắc dĩ mới dùng loại mã sẻ
Vóc dáng: Ngực nở, chân mảnh, thấp; mắt to, lồi; tiếng chim gáy phải to, pha thổ là tốt hơn.
Chim đực: Yêu cầu chim đực phải ơ thời
Phần mình: Chọn những con có hình bầu, giống như bắp chuối, giữa phình ra, hai đầu nhỏ lại, rắn chắc, ngực nở, mắt to, lồi, cườm sáng, chân to, đuôi dài, đầy lông. Hai cánh phải phủ mình mới hay, nếu hai cánh chéo còn hay hơn nữa.
Phần đuôi: Những con có đuôi dài và thon, gốc đuôi rộng, chót đuôi thon là chim tốt và khôn.
Chân: Nhìn chân chim phải thấp, có cạnh, có vẩy mốc lên, lông phủ kín đầu gối là chim hay, con nào có móng trắng là chim quý đặt biệt, nhân giống được chim này là hái ra tiền, khách thường tìm đến để mua chim non.
Tiếng chim: Trước hết, sự huyền diệu là nghe tiến gáy của nó, nhưng không phải con nào cũng giống con nào, mà là muôn hình muôn vẻ, người chọn phải dày công tìm kiếm, tuyển chọn. Phân biệt qua nghe âm thanh thì chim gáy có bốn giọng gáy khác nhau, trong đó có hai giọng cơ bản, âm thổ và âm kim.
Âm thổ: Là loại quý nhất, giọng trầm, đầm ấm, trong âm thổ có bốn âm khác nhau. Thổ đồng, âm trầm bầu, âm trầm mà ồm ồm, âm u như có âm bội do hiện tượng cộng hưởng tạo nên; thổ sấm, âm trầm mà rền vang như tiếng sấm; thổ dế, âm trầm mà rỉ rả, nì non như tiếng dế gáy.
Âm kim: Tiếng gáy thanh và cao vang xa, trong âm kim có người gọi là âm còi. Vậy cò ba loại khác nhau: kim pha son âm trong trẻo càng nghe càng vang xa như tiếng chuông rền; kim pha đồng – âm thấp hơn kim pha son, nhưng độ vang và ngân thì kéo dài hơn; kim pha thổ - âm có phần trầm hơn hai loại trên nhưng nghe vang xa.
Ta nghe kỹ số tiếng trong một nhịp gáy: chim gáy nhọn, hay bổ gáy. Gáy gọn chỉ có ba tiếng đơn giản cúc cù cu; gáy bổ từ cúc cù cu… cu, chỉ có thêm một tiếng “cu” ở đằng sau, ta nghe hay hơn. Hàng trăm con chim gáy may ra mới chọn được một con bổ tư.
Giai điệu gáy gồm có: chu, lèo, vấp…
Gáy chu: là gáy một mạch, chỉnh chu như một ca sỹ lão luyện, âm thanh vang lên đều đều yên bình như tiếng gió thổi qua ống tre.
Gáy vấp: trong mạch gáy có chỗ vấp ngắt quãng ngưng lại như một nốt lặng ngưng chậm chạp.
Gáy mở: nhịp gáy chậm chạp, tiếng nhẹ nhàng xa xa như lưu luyến.
Gáy lèo: thêm một tiếng “cu” thả nhẹ và thấp hơn một nhịp.
Gáy lái: đang gáy xuôi nhịp, bỗng gáy đảo ngược lại, gáy thừa tiếng, thêm một tiếng lạ bất kỳ vào giữa một nhịp gáy.
Gáy đủ: mỗi lần gáy, chim gáy đủ các phần trên đã nói.
Gáy đảo: gáy trình tự, từ hồi một đến hồi sáu, rồi lại gáy từ hồi sáu đến hồi một, cứ kỳ khoẻ nhất, gáy mở mỏ to tối đa, biết xa cầu nhấp cánh, biết gáy dỗ mái…
Chim mái: Yêu cầu ở thời kỳ sung sức, gáy rất nhiều, gụ như gáy đực, có hiện tượng theo trống.
Chọn đôi gáy đối nhau: dù để ở đâu nghe tiếng gáy của nhau đều gáy đôi, gáy gọi, gáy dỗ, có biểu hiện theo nhau (như đi tìm hiểu). Khi ta để hai lồng gần nhau thì chim đực xa cầu nhấp cánh, chim mái ở lồng bên men đến rỉa mỏ đó là động tác ưng thuận có thể ghép được.
Cần chú ý thêm: Nhất thiết chim mái phải đẻ ra hai lần hai trứng mới ăn chắc là loại gáy biết đẻ. Trước khi đẻ chim mái rất hăng vì tức trứng và gáy gọi chim đực. Ta treo hai lồng gần nhau, một thời gian làm quen thấy quyến luyến nhau ta thả chim mái vào lồng đẻ trước, chuồng đẻ phải thoáng, tĩnh, nhưng phải gần người, tránh gió mùa đông, tránh nắng hướng tây, có mái che nắng mưa, tránh các công trình chăn nuôi khác, kích cỡ lồng 1,5m × 2m × 2m. Dưới nền trải cát phẳng, trong chuồng đặt cây tươi có cành bò ngang, hoặc cây khô cũng được để chim đậu, tiện bay nhảy lên xuống. Chuẩn bị ổ: đan
rổ bằng tre, phải thưa thoáng.
Chú ý:Nuôi chim gáy đẻ không phải dễ, ổ phải đặt nơi kín đáo, không để lộ thiên, không được che bớt ánh sáng mặt trời ban ngày và ánh điện ban đêm. Tránh tiếng động làm chim sợ. Khi chim ấp, tránh người đi qua lại. Không được sờ tay lên trứng làm mất dấu ổ hoặc chuyển ổ chỗ khác. Đôi khi trống mái hay xung đột quậy phá để chim ấp không yên tâm, trứng sẽ bị ung, chim bỏ ấp là hỏng.
Chim đẻ từ hai đến ba ngày được hai trứng, ấp trong mười bốn đến mười lăm ngày là nở hết. Chu kỳ chim đẻ từ ba mươi lăm đến bốn mươi ngày một lứa. Quy luật chúng thay nhau ấp, chim đực ấptừ khoảng chín giờ sáng đến ba giờ chiều, chim mái thay từ ba giờ chiều đến chín giờ sáng hôm sau. Cũng có thể sẽ dịch chút ít thời gian, có khi chim đực ấp nhiều hơn, có khi chim mái ấp nhiều hơn.
Chăm sóc gáy non:
Chim non nở từ 4 – 5 ngày thì kiểm tra ổ xem có sâu bọ dưới đáy ổ không, nếu có thì khắc phục ngay. Gáy non được mười ngày thì bắt ra nuôi bộ để quen với người. Cho gáy non ăn gạo xay, lạc, vừng, cám tổng hợp. Nhai mớm cho chim ngày hai đến ba lần và cho uống nước sạch, thiếu nước chim sẽ yếu dần và lử đi, khi chim non biết mổ, ngày cho ăn thêm một lần, cần để gáy con tự mổ thức ăn, thường uyên kiểm tra khi nào ăn mạnh thì không phải bón nữa.
Phòng chữa bệnh:
Phòng bệnh: Vào các giai đoạn chuyển mùa, thời tiết thay đổi, thường phát sinh bệnh tật lây lan, cần cho uống phòng các bệnh thông thường như gia cầm vậy. Phương pháp chủ yếu là cho thuốc vào nước uống hàng ngày của chim, mỗi đợt cho uống phòng từ hai đến ba ngày, liều lượng theo hướng dẫn của bao bì thuốc.
Chữa bệnh: Chim bị đau mắt, nhìn thấy ướt bẩn ở hai vai và mi mắt to ra là hiện tượng đau mắt. Cách chữa: rữa mắt bằng nước muối loãng và tra thuốc mỡ đau mắt của người, mỗi ngày cho ăn hai đến ba quả ớt chỉ thiên là bệnh giảm và khỏi.
Bệnh chim gáy bị đi ỉa: Cho chim ăn nhìn thấy phân lỏng, nhiều nước xanh đỏ có mùi hôi đó là bệnh đường ruột, cần chữa sớm sẽ mau khỏi. Dùng thuốc Hupabolocxin kháng sinh tổng hợp chữa gia cầm. Liều lượng dùng từ thấp đến cao, nếu quá liều hướng dẫn sẽ chết ngay (xem kỹ hướng dẫn ở bao bì vỏ thuốc).
Trên đây là kinh nghiệm nuôi gáy đẻ tại gia đình tôi, cũng là hướng kinh doanh sinh vật cảnh tốt, cần được khuyến khích nhân rộng trong các hội viên. Gia đình tôi đã nuôi sinh sản chim Hoàng Yến và chim gáy thành công, đạt hiệu quả thu nhập cao.
Chúc các hội viên sinh vật cảnh thực hành thắng lợi.


Nuôi chim Gáy đẻ
Tôi đã từng nuôi ghép cu gáy đẻ thành công rồi,để được vậy cũng mất bao công cũng chẳng phải là ghép thành công ngay, sau thời gian nghiên cứu thì thấy cũng chẳng khó lắm đâu
Đầu tiên là chọn chim Bố Mẹ
Đối với chim Cu đực lên chọn chim già tuổi lồng,mã chim đẹp,tiếng gáy càng hay càng tốt,điều quan trọng là nó phải gáy căng thì mới ghép được
Đối với chim cu mái tốt nhất là chọn chim non nuôi được từ 2 năm trở lên,lúc này chim đã đủ độ chín ,đẻ và ấp trứng tốt.Trước khi ghép đực lên cho chị ta ăn cám con cò trước hàng tháng để chim béo và điều quan trọng là nó làm tăng nhanh tiết dục đẻ trứng,khi chim mái căng là lúc nó gáy gọi liên tục và máy cánh liên tục(sà cầu máy cánh)
Khâu chuẩn bị lồng đẻ: làm lồng hình chữ nhật kích thước 1,5/65/70 phù hợp .Chia làm 2 ngăn ko đều nhau (tỷ lệ 2/3) làm dào ngăn nhưng có cửa thông nhau. Ngăn nhỏ làm gác lửng (1/2 tiết diện) để lấy chỗ đặt tổ rơm cho chim ấp trứng, bên trong lồng đặt cành cây làm cầu cho chim đậu. Trên nóc lồng làm mái che nắng mưa
Tổ chim quấn bằng rơm cỡ như bát sứ hàng phở, hoặc nhỉnh hơn tẹo thôi
Khâu chọn vị trí đặt lồng cũng cực kỳ quan trọng, nếu đặt hoàn toàn trong nhà thì coi như phân nửa thất bại. Lên đặt ở mái hiên nhà hướng Đông là hay nhất.Làm sao cho buổi sáng có ánh nắng mặt trời chiếu 1 thời gian, thời gian còn lại trong ngày nhiệt độ ko thay đổi quá nhiều (có ánh mặt trời, thoáng gió, nhưng khi mưa ít bị gió thổi và hắt)
Tiến hành ghép đôi:
Cho chim cu đực vào lồng trước vài hôm (à quên bên dưới lồng dải rơm nha anh em), điều tối quan trọng là chim đực phải căng, tất nhiên tiếng gáy càng hay càng tốt Chim mái cho vào lồng con treo ở cạnh lồng đẻ đang nhốt chim đực, chim mái lúc này như đã nói từ đầu là đang căng lên sẽ gáy gọi liên tục và nằm bẹp xuống đáy lồng mỏ gại gại vào cánh liên tục là OK đó cho chúng làm quen nhau như vậy độ vài hôm thì ta thả con mái vào lồng đẻ. Vì chúng đã làm quen nhau rồi lên con đực sẽ đạp mái luôn (anh em nghe thấy tiếng hự hừ hư ư ư ư là ngon lành cành đào đấy)
Nói lại 1 tẹo: khi ghép thì có thể con đực hăng quá đuổi đánh con mái hoặc con mái nhát quá chạy ù té thì ta phải bắt ra ngay và đành phải chọn thời điểm làm lại hay là phải chọn con chim khác để ghép chứ ko phải là ghép được ngay đâu .Cái khó của ghép chim cu gáy đẻ là vậy đấy.Số đỏ ghép 1 cái được ngay ko phải làm đi làm lại mấy bận mới được đó
Khi mái đực chịu nhau rồi thì chúng công rơm làm tổ và chim mái đẻ trứng (mỗi lần 2 trứng thôi), chim mái và chim đực thay nhau ấp trứng đấy, thường chim đực ấp nhiều hơn mái đấy (ai bảo đàn ông lười anh em nhỉ) và sau 45 ngày là anh em có 1 đôi chim non để nuôi
Lưu ý là khi ghép chim cu đẻ tuyệt nhiên ko được để con cu đực nào gần lồng kẻo chị mái lại tư tưởng tơ vương anh cu đực lại đuổi đánh te tua đó nha
Thức ăn thì ta cho nó ăn thóc và thêm ít cám cò và ít đậu xanh nhé. Lúc nuôi chim non ta cho nó ăn gạo tràng xay nữa
Thôi cũng hơi mỏi tay rồi, kinh nghiệm của tớ là vậy, chúc anh em nào ghép sẽ thành công 100%.
1. Bệnh đau mắt:
Chim gáy thường hay bị bệnh đau mắt vào lúc thời tiết mưa ẩm nhiều như tháng 7-8 ÂL hoặc dịp đầu mùa xuân trươc tiết Thanh Minh. Nếu kết hợp giữa mưa ẩm kéo dài + với nắng nóng như tháng 7-8 ÂL thì bệnh rất dễ trở nên nặng.
Triệu chứng: mắt chim bị đau nên hay chảy nước mắt, chim hay dụi mắt vào hai bên bờ vai cánh nên thấy lông ở hai bên vai cánh chim ướt và vón lại. Nếu chim bị nặng, dụi nhiều có thể sưng cả hai mí mắt lên.
Bệnh đau mắt thường không dẫn tới làm chết chim, nhưng nếu bị nặng chim bỏ ăn và cũng có thể dẫn tới chết. Mọi người thường cho rằng đau mắt nặng đến nỗi chim đi ngoài ra phân xanh là chim không chữa được nữa rồi. Theo tôi thì không phải là chim đau mắt rồi đi ngoài ra phân xanh, mà chim đau mắt quá nặng nên thị lực kém không nhìn thấy thóc mà ăn nữa nên đói quá và đi ra phân xanh mà thôi. (Chim chết là do đói quá)
Phòng bệnh: chăm sóc chim thật tốt, vệ sinh lồng nuôi, tắm nắng để diệt các loại mầm bệnh, cho chim sử dụng chế độ dinh dưỡng đều đặn đủ lượng và chất, bổ sung vi ta min thường xuyên theo định kì: Vitamin B1 khoảng 30-45 ngày một lần, VitaminA thì 4-6 tháng một lần, cho chim bổ sung sỏi đầy đủ vào trong ống tiêu hoá (dạ dày cơ) để hỗ trợ việc nghiền nát thức ăn hạt, bổ sung đầy đủ khoáng chất cho chim. Tránh treo lồng chim ở nơi nắng nóng, gió lùa, mưa ướt mà nên treo nơi kín gió, thoáng khí. Làm được như thế sẽ giúp chim luôn khoẻ mạnh mà không loại bệnh tật nào hại được chim.
Chữa bệnh:
- Thuốc tây: Nếu phát hiện sớm, chim bị nhẹ thì có thể dùng mình loại dung dịch thuốc nhỏ mắt Natri clorid 0,9% dùng cho người để nhỏ (rỏ) vào mắt cho chim bằng cách dùng một bơm tiêm sạch, để chim đứng yên trong lồng rồi bơm thuốc vào mắt cho chim ngày 3-4 lần.
Nếu nặng hơn thì dùng kết hợp với một loại dung dịch thuốc chữa đau mắt khác của người cho chim nữa là ổn.
- Thuốc nam: có người dùng lá niền niệt để chữa đau mắt cho chim bằng cách ve tròn vài lá niền niệt rồi nhét cho chim nuốt cũng khỏi bệnh, tuy nhiên cách này mình cũng mới chỉ nghe kể lại còn mình chưa phải dùng bao giờ.
Đàn chim nhà mình do có sự chăm sóc tốt nên luôn có sức đề kháng tốt và ít khi bị bệnh. Thế mới biết các cụ dạy cấm có bao giờ sai: "Phòng bệnh hơn chữa bệnh" các bác nhỉ! Nếu chăm sóc không tốt, chim gáy cứ bị đau mắt thì rõ ràng phong độ giảm, chim tụt lửa có thể không gáy hoặc gáy không sung như cũ nữa.
2. Bệnh đậu ở chim gáy:
Nguyên nhân: Do một loại vi rut gây bệnh.
Triệu chứng: chim thường bị một chủng vi rut gây nên một số nhọt xung quanh vùng mặt như mỏ, đầu, mắt,... khi mới bị nhọt thường xưng rất to, gây cảm giác khó chịu, chim kém ăn và xuống sức trông thấy, chim trống không gáy,...sau này nhọt tự vỡ và kén (trông giống như đậu phụ, màu trắng) có thể tự rơi ra ngoài.
Cách phòng: Chim thường bị bệnh vào lúc giao mùa, nếu nắng nóng kéo dài, độ ẩm cao nữa lại gặp lúc sức đề kháng của chim giảm thì chim sẽ rất dễ mắc bệnh, bệnh này có thể lây lan từ các nguồn lây bệnh như gà bệnh, chim gáy bệnh, chim bồ câu nhà bị bệnh nên lưu ý là những lồng chim nuôi mà đã có chim mắc bệnh cần phải có công tác tiêu độc, vệ sinh cẩn thận (Tôi thường bỏ các lồng này không dùng nuôi chim nữa, nếu là lồng đẹp các bác có thể gác giàn bếp xông mù hóng, xông khói vài năm rồi mới dùng,...), lưu ý là không cho các loài chim, gia cầm có mầm bệnh tiếp xúc với chim gáy của ta nuôi để tránh lây lan.
- Chăm sóc chim gáy khoa học nhằm làm tăng sức đề kháng của chim cũng giúp cho việc phòng chống bệnh rất có hiệu quả.
Cách điều trị:
- Vì tác nhân gây bệnh là virut nên không nên dùng kháng sinh, kháng sinh ít có loại nào mà trị được virut thì phải, mà dùng virut để chống bội nhiễm (các loại vi khuẩn cơ hội nhân lúc chim bị đậu, sức đề kháng yếu xâm nhập mà thôi)
- Lưu ý cho chim ăn uống đủ chất, ăn thêm vừng, lạc,... những thứ mà ngày thường chim thích ăn, nếu chim không ăn được thì cần phải đút cho chim ăn một cách nhẹ nhàng.
- Nên treo lồng nơi mát mẻ, yên tĩnh, thoáng khí tránh gió lùa, mưa sa, nắng nóng.
Cho thêm vào cóng nước của chim một chút Vitamin C, VitaminB1,.... nhắm tăng cường sức đề kháng cho chim gáy.
* Điều trị theo kinh nghiệm dân gian:
- Bắt lấy một vài con giun đất trong ruộng lúa nước. Ở chân đất tốt loài giun nước này thường hay đùn những mùn của nó quanh gốc cây lúa (he he nhìn trước, nhìn sau không thấy ai bác nhổ đại một gốc lúa lên mà tìm, kiểu gì cũng túm được một vài chú), rửa sạch, nghiền nhỏ rồi dùng thứ thuốc đó bôi vào chỗ nhọt mà các bác đã nặn kén (đậu) đi rồi, đảm bảo sau hai hôm sẽ khỏi ngay.
Điều trị bằng cách này, chắc có bác sẽ thắc mắc: "Ôi giời! Chuông khánh còn chẳng ăn ai, huống là mảnh chỉnh ném ngoài bụi tre". he he nhưng bài thuốc này rất hiệu quả đấy!
Thưa các bác! có những bệnh do virut gây nên ở người cũng chữa được bằng thuốc Nam đấy, như Sốt xuất huyết chẳng hạn, như viêm gan B,C,A,... gì gì đó, người dân tộc thiểu số có những bài thuốc chữa được đấy nhưng phải phát hiện sớm kia. Có người chữa thuốc bệnh viện xong vẫn ++ tính, uống thuốc của họ một thời gian đi xét nghiệm 3 lần đều âm tính vậy, và hiện nay đã hơn 10 năm rồi vẫn khoẻ mạnh bình thường vậy. Theo suy nghĩ của tôi thì những thứ thuốc nam không có tác dụng diệt vi rút mà là thải trừ hết vi rút ra khỏi cơ thể chúng ta vậy!



Ở đời có bốn cái ngu:
Làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu.

Ta hãy phân tích xem tại sao ông bà ta lại cho việc “làm mai, lãnh nợ, gác cu, cầm chầu” lại là bốn cái ngu?
- Làm mai tức là bỏ công ra mai mối cho hai anh chị nên vợ chồng. Đó là việc ai cũng thấy nên làm, nhưng thường thì hậu quả mang lại không hay ho gì cho mình cả. Người ta ăn ở với nhau hạnh phúc chưa chắc gì người ta đã nhớ ơn mình, nhưng khi người ta lục đục gây gổ nhau là vợ chồng lôi mình ra trách cứ nọ kia. Họ đổ tội cho mình thay mặt ông tơ mà se lộn mối chỉ hồng nên ngày nay vợ chồng mới bị lâm cảnh “Cơm không lành canh không ngọt”.
- Lãnh nợ tức là đứng ra bảo lãnh vay nợ cho người khác. Việc này thì ai vay người ấy hưởng, chứ mình không “xơ múi” gì. Thế nhưng, nếu việc trả nợ không “êm chèo mát mái” nghĩa là tới hẹn trả nợ mà chưa thanh toán được hoặc không có khả năng thanh toán thì người chủ nợ cứ túm áo mình mà đòi. Lãnh nợ... ơn đâu không thấy, chỉ thấy mình ngu dại “ách giữa đàng quàng vào cổ” mà thôi !
- Gác Cu hay bẫy Cu đâu phải là chuyện dễ dàng. Ai đi gác Cu cũng muốn tìm cho mình những con Cu hay, mà Cu hay là giống Cu khôn ở trong rừng, trong rú, trong rẫy, trong nương có khi ở cách xa nhà năm ba chục cây số là thường. Đã thế lại không tiện đường xe cộ, ghe thuyền nên nhiều khi người gác Cu phải xắn quần áo lặn lội qua mương qua rạch để đến nơi treo lục, đặt bẫy. Chuyện té lên té xuống, rách áo xước da cũng là chuyện thường tình. Đến nơi, treo lục xong là tìm một nơi kín đáo ngồi rình với tất cả sự hồi hộp đến nơi muốn ho cũng không dám, kiến cắn cũng không dám gãi vì sợ động. Mà nào kết quả được gì ? Con Cu khôn ít khi vướng bẫy, mà còn Cu dại thì đáng giá mấy đồng! Đã đi gác Cu thì ai cũng biết đến điều đó, nhưng vì sự đam mê của nghề nghiệp nên người ta lúc nào cũng hăm hở khăn gói lên đường. Người ngoài cuộc cho đó là cái dại kể cũng phải !
- Đến việc cầm chầu thì quả thật… là ngu ! Người được mời cầm chầu là người có chức vị lớn trong làng cũng có nghĩa là người có kiến thức nhất nhì trong làng. Cầm chầu là một vinh dự lớn lao chứ không phải ai muốn làm cũng được. Nhiệm vụ của người cầm chầu là khi xem diễn tuồng đến câu hát nào hay (có ý nghĩa) hoặc đoạn nào diễn viên diễn qua xuất sắc thì đánh một hay hai ba tiếng trống để tán thưởng. Nếu thấy hay quá thì có thể giáng luôn một hồi. Thế nhưng điều mình cho là hay mà người khác cho là dở thì sao đây ? Mà trên sân khấu, chắc gì diễn viên đã bằng lòng với tiếng trống khen thưởng hay chê bai của mình? Xin nói thêm nếu hát dở thì người cầm chầu sẽ đánh đùi trống vào thành trống bằng một hay hai tiếng cắc. Thùng là khen, cắc là chê. Như vậy người cầm chầu chỉ là một vinh dự hão, đâu có ăn được gì mà để cho người ta chê bai mình ? Đó không phải là một cái ngu sao?
Đấy, trong bốn cái ngu đó có cái ngu gác Cu. Kể ra cũng mỉa mai thật. Nhưng thôi, ta hãy gác chuyện đó sang một bên, ngu hay khôn là do cái nhìn của mỗi người. Bây giò chúng ta đi thẳng vào sự chuyên môn của nghề gác Cu. Muốn đi gác Cu thì người ta phải có Cu mồi và đồ nghề mới đi bẫy được.
- Cu mồi: Cu mồi tốt nhất là chim sát thủ hay ít ra cũng là con chim gáy thật hay có gù hậu. Khi treo lục lên cây hoặc đặt bẫy rập hay cái úp dưới đất, con Cu mồi phải gù tiền, tức gáy thúc để chim ngoài tức mà vào bẫy. Khi Cu rừng đến gần bẫy, Cu mồi phải biết gù hậu để thúc giục con bổi vào tròng, như vậy mới là chim mồi hay. Còn nếu chỉ biết gù tiền, mà chim rừng lại gần lại lơ láo đứng nhìn, không biết gù hậu thì làm sao bẫy được con mồi?
Con chim sát thủ là con chim dữ lúc nào cũng háu đá, giọng gáy tiền cũng như hậu đều có vẻ thách thức muốn đấm đá. Loại chim dữ này thường có nhiều ở miền Trung và vùng Tây Ninh. Người ta chọn những con có cườm rựng, cườm liên hoàn. Những chim có màu lông:
- Xám trắng: còn gọi là bạch tuyết, chim này rất dữ đi đánh được cả bốn mùa trong năm.
- Chim đen: gọi là đen chứ nó không phải đen mà lông chỉ sậm hơn chim thường một chút. Loại này nuôi khó nổi, tức là khó thuần dưỡng, nuôi lâu gáy, nhưng khi đã nổi rồi thì rất dữ.
Trong tay đã có một con Cu mồi dữ rồi thì việc gác Cu đã khá dễ dàng.
Cũng xin được trình bày thêm, là người ta dùng Cu Cườm để làm mồi không dùng Cu Ngói làm mồi. Nếu có dùng Cu Ngói làm mồi thì chỉ để bắt Cu Ngói mà thôi, Cu Cườm không đấu đá với Cu Ngói.
Cu mồi là Cu Cườm không những bắt được Cu Cườm rừng mà còn bắt luôn cả Cu Ngói và tất nhiên cũng không ai dùng cu mái làm mồi cả.
Đã có Cu mồi rồi bây giờ phải sắm đồ nghề. Đồ nghề thì có lục treo, lục chạy, cái úp và bẫy rập. Dĩ nhiên, mỗi thứ có một cách bẫy riêng, bẫy khác nhau và còn tùy theo hoàn cảnh mà dùng từng loại cho thích hợp.
- Lục treo: là cái bẫy rập, ở trên có cái móc để máng vào nhánh cây. Chim ngoài từ nhánh chuyền vào là bị lưới rập rập xuống, loại này thường dùng ở miền Trung.
- Lục chạy: ở trong Nam thường dùng. Lục chạy được gác trên các chạng ba cây, bên dưới lục móc sẵn cây sào dài để giữ thăng bằng cho bẫy.
- Cái úp: là một cái vòm bằng lưới, bên trong nhốt con Cu mồi và rải lúa để dụ chim rừng sà xuống ăn. Giống chim trời khi bay ngang hễ thấy có Cu lạ (tức là Cu mồi) dưới đất là sà xuống, vì biết nơi đó có thức ăn. Con chim tham mồi nên mới vướng giò.
- Dò: là một loại bẫy đơn sơ, chỉ là một đòn tre ngắn như chiếc đũa vót rất mảnh, một đầu cắm xuống đất đầu kia làm một cái thòng lọng bằng sợi chỉ nhỏ mà bền. Chim rừng sà xuống ăn mồi bị vướng cổ hay vướng phải chân lúc nào không hay biết, chừng biết ra thì đã muộn màng. Dò còn là một loại bẫy cũng làm bằng một que tre nhỏ, mỗi một đầu cắm xuống đất còn đầu kia trét nhựa dính, chim say mồi đâu biết nguy hiểm để tránh, dính vào que nhựa thì biến thành… xâu chả thơm lừng cho người.
-Đánh rập : là dùng hai tấp lưới dài lợp banh ra hai bên, ở giữa thì rải lúa và gài vài con chim mồi. Cu rừng thấy thức ăn nước uống bày sẵn thì sà xuống cả bầy, người đánh bẫy lừa thế giật dây cho hai tấm lưới úp lại là bắt được tất cả.
Đánh chim theo cách thức nào cũng gây sự hồi hộp, hứng thú cho người đánh bẫy.
Công việc này đôi khi cũng gây cho mình nhiều điều phiền phức như phải mất công rình mò, chợ đợi…thế nhưng lại là cái thú vị tuyệt vời, một sự sướng thỏa mà không phải ai cũng có dịp hưởng được.
Tuy nhiên, cái úp và lưới rập chỉ để bắt Cu thịt chứ không phải cách để bắt Cu quí về nuôi. Muốn bắt được Cu hay thì phải đánh bằng lục treo hay lục chạy, vì ta đã có dịp biết trước con chim bổi là loại hay dở thế nào rồi.
Thức ăn của chim Cu Gáy : Ca dao ta có câu :”Cu Cu ăn đậu ăn mè, Bồ Câu ăn lúa, Chích Chòe ăn sâu”.
Đây là câu hát mà ông bà ta xưa nhắc nhở cho nhau biết, ai trồng đậu trồng mè thì ráng mà canh giữ chim Cu sà xuống phá hại. Sự thực thì ngoài đậu, mè ra thì chim Cu Gáy còn ăn cả lúa nữa. Đúng ra, lúa là thức ăn chính của loại chim này.
Nhà nghèo nuôi chim Cu thì người ta chỉ cho ăn lúa như kiểu nuôi gà mà chim vẫn sống, vẫn sung, vẫn siêng gáy.
Nhà giàu thì ngoài lúa ra còn cho Cu Gáy ăn thêm đậu xanh, mè để tăng thêm chất bổ dưỡng. Người nào có khả năng hơn nữa thì cho chim ăn một thực đơn đặc biệt hơn. Đó là lúa tiêu, một loại lúa nhỏ hột, hột chắc mà tròn rồi thêm hột kê, mè đen, hột cải, đậu xanh. Chim ăn như vậy nhiều khi còn sướng hơn cả chủ!
Cách nuôi chim Cu bổi: Chim mới bẫy về gọi là chim bổi. Chim bổi thì rất nhát gặp người đến gần thì hốt hoảng bay tán loạn cả lên, cho nên chim bị bể đầu sứt trán, rụng lông từng chùm là chuyện thường tình. Vì vậy, nuôi Cu bổi ta cũng phải có phương pháp riêng để chim khỏi chết một cách đáng tiếc.
Chim mới bẫy về, đi đường đói khát, nên về nhà ta đút cho nó ăn vài ba hột bắp nhỏ hoặc năm bảy hột lúa và cho uống nước để chim “tỉnh hồn lại vía” đã. Đó là cách giúp chim tiếp tục sống để thuần dưỡng. Sau đó ta nhốt chim bổi chung chuồng với các chim bổi cũ (thường thì người đi gác chim có một cái lồng lớn để nhốt tất cả chim bổi cũ mới vào để thuần dưỡng cho tiện, và cũng để lựa dần những chim tốt ra nuôi, chim xấu làm thịt). Chim mới thấy chim cũ lại cóng ăn mồi, nó cũng bắt chước đến ăn. Ta cứ cho chim sống như vậy cho quen dần nếp sống tù túng để cho chim dạn dần.
Sau đó, lựa con chim nào tốt tướng, dữ dằn thì bắt ra nuôi riêng.
Trong trường hợp nhà không có chim bổi cũ, chỉ có một con bổi mới, thì việc trước tiên là ta cũng phải đút bắp lúa cho chim ăn để khỏi mất sức rồi mới nhốt vào lồng nhỏ. Ngoài ra nuôi chim Cu gáy trong một loại lồng nhỏ đặc biệt bằng mây hay tre, hình dáng giống như trái bí rợ. Lồng tuy chật chội nhưng lại thích hợp với loài Cu Gáy vì Cu Gáy đứng đâu chỉ đứng yên một chỗ chứ không bay nhảy tứ tung như các loại chim khác. Do đó, nhốt chim trong lồng lớn lại không ích gì.
Nuôi Cú Gáy trong lồng nhỏ có điều lợi là chim bổi thì mau thuần, mà chim đã thuần thì mau sung. Nuôi chim mà lúc nào cũng sung cũng gáy, thử hỏi ai lại không thích?
Chim bổi bắt về, ta nhốt vào lồng, bên ngoài nên phủ áo lồng cho chim đỡ sợ, bên trong để cóng nước, cóng lúa, cóng khoáng hay đất cho chim ăn được vài ngày. Xong đâu đó, ta treo lồng vào chỗ yên tĩnh để chim bớt sợ hãi. Sau đó, cứ vài ba ngày, ta thăm lồng một lần, mỗi lần như vậy nhớ châm thêm nước và thức ăn cho vài ngày tới.
Công việc thuần dưỡng chim, ta cứ từ từ mà làm, muốn gấp gáp cũng không thể được. Vì chim bổi mau thuần hay không một phần là do ở mình, mà một phần cũng do ở chim. Có nhiều con chim dạn đến nỗi chỉ bắt về một vài hôm đã gáy trong lồng, tiếng gáy như chuông rền có vẻ thách thức chim khác. Nhưng cũng có nhiều con nuôi đến ba năm mà chưa… mở miệng! Nuôi những con chim khó “nổi” này rất chán, tuy nhiên người nuôi vẫn hy vọng rằng hễ “có tật thì có tài”, những con chim như vậy khi đã nổi thì không chê vào đâu được.
Nuôi chim Cu muốn mau nổi, thường ta nuôi trong nhà vài ba con trở lên. Con treo nhà trước, con treo nhà sau, hoặc con treo trên lầu, con treo dưới lầu. Trong trường hợp nhà ở chật chội không đủ chỗ treo lồng, thì ta vẫn có thể treo gần nhau, nhưng những con xen kẽ ta phải trùm lồng kín mít để chúng chỉ nghe tiếng gáy mà không trông thấy nhau. Đôi khi, treo như vậy chim lại mau sung vì chúng cũng như loài gà, tức nhau vì tiếng gáy.
Thỉnh thoảng, người nuôi chi Cu Gáy cũng cho hai con “kè” nhau một chút cho chúng hăng lên. Chim khi đã sung thì lúc nào cũng năng nổ, hễ người nuôi búng tay là gáy, hoặc vừa nghe chim khác nổi một vài hậu là nó cũng tức khắc hăm hở trả lời, tỏ ra ta đây không chịu thua sút một ai!
Cũng xin được nhắc thêm, chim nuôi mãi trong lồng thì lông đuôi dài sẽ vướng víu. Vì vậy, chủ nuôi cứ vài tháng một lần, nhớ hớt bớt lông đuôi, lông cánh để chim xoay xở dễ dàng trong chiếc lồng vốn chật, khỏi gãy đuôi xơ cảnh, mất thẩm mỹ.
Săn sóc cho chim: Việc chăm sóc cho chim Cu không có gì khó khăn vất vả. Ta chỉ vệ sinh lồng cho sạch sẽ, cho ăn uống đầy đủ là được. Với con chim suy, mỗi tuần ta nên cho uống hai lần, mỗi lần một viên dầu cá. Và chỉ cần uống một tuần là đủ. Nếu muốn cho uống lại thì nên để đến tháng sau.
Nuôi chim Cu, thường ta thấy chúng bị hai thứ bệnh: đó là bệnh đau mắt và bệnh tiêu chảy.
Với bệnh đau mắt thì người chuyên môn có một lối trị riêng: người ta đâm vài trái ớt hiểm, môi vào hai đầu cánh và bôi ngay vào mắt chim, con chim xót mắt, cạ mắt vào đầu cánh gặp ớt lại xót thêm. Nhưng khi ớt hết cay thì chim lành mắt.
Riêng đối với bệnh tiêu chảy thì ta có thể dùng thuốc Terramycine loại dùng cho gà, pha vào nước cho chim uống vài ngày là khỏi.
Điều cần nhắc nhở thêm là trong lồng Cu Gáy bao giờ cũng phải có cóng khoáng chất. Loại chim này rất thích ăn khoáng, thiếu không được. Xin xem thêm bài nói về công thức chế biến khoáng chất ở phần cuối sách. Người ta thường lấy đá ong cà nhỏ thế khoáng cho chim ăn.
Tóm lại, chim Cu Gáy dễ nuôi, ít tốn kém lại ít công chăm sóc. Tiếng gáy của chim không réo rắt như Họa Mi, không véo von như Chích Chòe, nhưng cũng mang một sắc thái riêng, khiến người nghe quen tai ai cũng sinh nghiền.
Vào những buổi trưa tĩnh lặng, được nằm đong đưa trên một chiếc võng ở chái hè tại một vùng quê, hay một vùng ngoại ô nào đó, những tiến cúc cù cu… quen thuộc vọng vào tai, chắc chắn sẽ gây cho ta nỗi xao xuyến trong lòng. Những tiếng cúc cù cu… trầm lắng nhưng thân thương, mộc mạc nhưng đủ sức quyến rũ, đủ sức gợi nhớ trong ta
những kỷ niệm mơ hồ êm đềm trong trí về một vùng quê hương thanh bình nào đó mà ta đã có dịp đi qua. Cúc cù cu…, tiếng gáy của con chim bình dị về thanh sắc như hình ảnh người dân quê thật thà chất phác, quanh năm gắn bó với ruộng đồng. Con chim Cu tượng trưng cho hình ảnh quê hương thân thương mà ta không tài nào quên được.
Những ai đã từng nuôi chim Cu Gáy, chắc chắn là những người nặng lòng với mảnh đất quê hương. Một lần nằm nghe tiếng chim Cu là một lần khơi dậy trong họ những phút giây thắm đượm tình quê.
Ai dám bảo nuôi chim Cu không hứng thú ?

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 26/09/2013 09:36:52am

 Tối qua thức tới 2h để chuyển đổi bài trên đường link của anh Nguyên_mecugay từ fiel PDF sang Word mà thua với cái fiel này rồi, ACE nào làm được thì pots lên cho mọi người ngâm với cứu cho bổ, vì có khi nhiều ACE ko đọc được
 Bài này khá dài và đầy đủ, TX thấy cũng khá hay của tác giả Việt Chương chắc có lẽ tác giả ở Sài Gòn vì tác giả có ghi : Bình Thạnh tháng Mạnh Thu năm Mậu Dần.

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Nguyên_mecugay trong 26/09/2013 11:19:27am

Trích dẫn từ: ThôngXanh trong 26/09/2013 09:36:52am

Tối qua thức tới 2h để chuyển đổi bài trên đường link của anh Nguyên_mecugay từ fiel PDF sang Word mà thua với cái fiel này rồi, ACE nào làm được thì pots lên cho mọi người ngâm với cứu cho bổ, vì có khi nhiều ACE ko đọc được
 Bài này khá dài và đầy đủ, TX thấy cũng khá hay của tác giả Việt Chương chắc có lẽ tác giả ở Sài Gòn vì tác giả có ghi : Bình Thạnh tháng Mạnh Thu năm Mậu Dần.

Rất dễ, cái tools này các MOD rất cần để chuyển và post bài đây  O:o
Bạn ngâm cứu một VD ở đây đi nhé : (http://www.mediafire.com/convkey/d89a/pry5rtld544popcfg.jpg)

Link: http://www.sohoa.com.vn/FreeService.aspx (http://www.sohoa.com.vn/FreeService.aspx)

hoặc tải về các chương trình chuyển đổi từ file ảnh, PDF... sang định dạng Word, Excel...
thêm thông tin nữa này : http://www.thongtincongnghe.com/article/11160 (http://www.thongtincongnghe.com/article/11160)

Chúc bạn tự làm thành công  :-bd :-bd :-bd

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 26/09/2013 01:00:27pm

 Chào anh Nguyên_mecugay, ngoài cái phần mền anh đưa TX còn làm mấy cái nữa rồi, đã chuyển thành Word rồi nhưng nó theo dạng kiểu như fiel ảnh từng trang 1 ko hiển thị lên diễn đàn được.

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: quyents83 trong 26/09/2013 01:20:31pm

Cám ơn bác Nguyên đã chia sẻ tài liệu về cu gáy thật bổ ích với ai mới chơi cu gáy và đang chơi.Và tài liệu chuẩn chung cho mọi người tham khảo :-bd :-bd :-bd :-bd

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Nguyên_mecugay trong 26/09/2013 02:13:02pm

Trích dẫn từ: ThôngXanh trong 26/09/2013 01:00:27pm

Chào anh Nguyên_mecugay, ngoài cái phần mền anh đưa TX còn làm mấy cái nữa rồi, đã chuyển thành Word rồi nhưng nó theo dạng kiểu như fiel ảnh từng trang 1 ko hiển thị lên diễn đàn được.

Chào bạn ThôngXanh, vấn đề là các chương trình chuyển đổi từ file PDF >sang> Microsoft Office (Word, Excel...) chỉ là để file PDF này có thể đọc được trên chương trình Word (thực chất là đổi đuôi .pdf >thành> .doc ) mà không phải 100% là file Text trên Word để ta có thể bôi đen >>> copy >>> dán vào đâu mà ta thích như file Word mà ta thường đánh máy đâu. Cũng có những chương trình có thể chuyển được 100% như Word thực thụ để ta có thể chỉnh sửa cắt dán thoải mái nhưng thường là có bản quyền và trả phí mua (cái này phải gặp mấy bác hacker  :d )
Còn nếu như dụng ý của bạn TX là làm sao post hiển thị được file này đọc trực tiếp trên diễn đàn cho ae thì cũng vẫn có cách chứ không phải khó. Đó là chuyển đổi file PDF này sang định dạng nhiều file picture (ảnh đuôi .jpg) rồi post lên bình thường, hoặc bạn chịu khó chụp ảnh screen (màn hình) >>> save dưới dạng ảnh .jpg là xong  :d. Nhưng mình thiết nghĩ là sách rất nhiều trang không đọc liền một lúc hết được >>> nên để dưới dạng cho ae tải về đọc dần dần thì hợp lý hơn.  f_  _zoo_  _zoo_                                               =o)

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Minhtri_cugay trong 26/09/2013 03:21:30pm

Trích dẫn từ: Nguyên_mecugay trong 26/09/2013 11:19:27am

Trích dẫn từ: ThôngXanh trong 26/09/2013 09:36:52am

Tối qua thức tới 2h để chuyển đổi bài trên đường link của anh Nguyên_mecugay từ fiel PDF sang Word mà thua với cái fiel này rồi, ACE nào làm được thì pots lên cho mọi người ngâm với cứu cho bổ, vì có khi nhiều ACE ko đọc được
 Bài này khá dài và đầy đủ, TX thấy cũng khá hay của tác giả Việt Chương chắc có lẽ tác giả ở Sài Gòn vì tác giả có ghi : Bình Thạnh tháng Mạnh Thu năm Mậu Dần.

Rất dễ, cái tools này các MOD rất cần để chuyển và post bài đây  O:o
Bạn ngâm cứu một VD ở đây đi nhé : ([url]http://www.mediafire.com/convkey/d89a/pry5rtld544popcfg.jpg[/url])

Link: [url]http://www.sohoa.com.vn/FreeService.aspx[/url] ([url]http://www.sohoa.com.vn/FreeService.aspx[/url])

hoặc tải về các chương trình chuyển đổi từ file ảnh, PDF... sang định dạng Word, Excel...
thêm thông tin nữa này : [url]http://www.thongtincongnghe.com/article/11160[/url] ([url]http://www.thongtincongnghe.com/article/11160[/url])

Chúc bạn tự làm thành công  :-bd :-bd :-bd

....................................

Trên cả tuyệt vời, mình vào đường link http://www.thongtincongnghe.com/article/11160 (http://www.thongtincongnghe.com/article/11160)  và làm theo hướng dẫn thì đã chuyển được từ pdf sang Word. Lần đầu được miễn phí 5 file, sau đó nếu Sign up thì mỗi tháng được miễn phí chuyển thêm 5 file nũa  :)). Thao tác rất đơn giản, gọn nhẹ  :d

Cảm ơn bạn Nguyên, phần mềm này hơi bị tiện ích với công việc của bọn mình  :d, trước nay được giao những bản tài liệu dạng pdf là phải xử lý mất thời gian lắm và hay bị mất định dạng ban đầu.


 :)) Mình vừa thử chuyển đổi file 'Nghệ thuật thuần hóa cu gáy' bản pdf sang bản word thì hiện ra thông báo rằng: 'Bạn chỉ chuyển được file pdf có dung lượng không vượt quá 5MB'  :d. File này có dung lượng 8,553 MB cơ, muốn chuyển phải nâng cấp tài khoản, mà nâng cấp thì lại không miễn phí nữa  :)). Nhưng mà có mấy khi phải xử lý những file lớn thế này đâu nên không vấn đề gì  :d

 :d

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: mecugay_py trong 27/09/2013 02:46:56am

Cảm ơn anh Nguyên nhé !!!



 Tài liệu hay quá nhưng mà tiếc là chỉ có bản scan thôi. Để hôm nào rảnh em chuyển sang file text word xem được không.
    Bình thường thì một số phần mềm chỉ nhận diện được tiếng anh thôi còn tiếng việt em từng thử nhưng không thành công. Để thử lại lần nữa xem sao !!!   

   

 

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 27/09/2013 07:33:23pm

Trích dẫn từ: Nguyên_mecugay trong 26/09/2013 02:13:02pm

Trích dẫn từ: ThôngXanh trong 26/09/2013 01:00:27pm

Chào anh Nguyên_mecugay, ngoài cái phần mền anh đưa TX còn làm mấy cái nữa rồi, đã chuyển thành Word rồi nhưng nó theo dạng kiểu như fiel ảnh từng trang 1 ko hiển thị lên diễn đàn được.

Chào bạn ThôngXanh, vấn đề là các chương trình chuyển đổi từ file PDF >sang> Microsoft Office (Word, Excel...) chỉ là để file PDF này có thể đọc được trên chương trình Word (thực chất là đổi đuôi .pdf >thành> .doc ) mà không phải 100% là file Text trên Word để ta có thể bôi đen >>> copy >>> dán vào đâu mà ta thích như file Word mà ta thường đánh máy đâu. Cũng có những chương trình có thể chuyển được 100% như Word thực thụ để ta có thể chỉnh sửa cắt dán thoải mái nhưng thường là có bản quyền và trả phí mua (cái này phải gặp mấy bác hacker  :d )
Còn nếu như dụng ý của bạn TX là làm sao post hiển thị được file này đọc trực tiếp trên diễn đàn cho ae thì cũng vẫn có cách chứ không phải khó. Đó là chuyển đổi file PDF này sang định dạng nhiều file picture (ảnh đuôi .jpg) rồi post lên bình thường, hoặc bạn chịu khó chụp ảnh screen (màn hình) >>> save dưới dạng ảnh .jpg là xong  :d. Nhưng mình thiết nghĩ là sách rất nhiều trang không đọc liền một lúc hết được >>> nên để dưới dạng cho ae tải về đọc dần dần thì hợp lý hơn.  f_  _zoo_  _zoo_                                               =o)

- Cảm ơn anh, rất thiết thực mong anh sẽ giúp anh em BQT cũng như diễn đàn, tạo sân chơi bổ ích cho ACE giao lưu.

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: anhkudalat trong 27/09/2013 08:37:28pm

CÁI NÀY AE TẢI NITRO PDF VỀ CHUYỂN RA WORD LÀ OK THÍC LÀM J CŨNG DC CHỨ ĐỪNG NÓI LÀ COPY RỒI DÁN.

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 27/09/2013 11:26:23pm

 Thông Xanh sẽ pots từng đoạn 1 cho ACE tham khảo thêm sách Việt Chương vì chuyển qua word bị lỗi phông chữ nên TX cố gắng chỉnh sửa lại được tới đâu hay tới đó cho những ACE nào ko đọc trong PDF được thì cũng có thể tham khảo tại đây.

VIỆT CHƯƠNG
NGHỆ THUẬT THUẦN HÓA CHIM CU GÁY CHIM VƯỜN
NHÀ XUẤT BÀN MỸ THUẬT
PHẦN DẪN NHẬP

Đối với người Việt Nam mình, trừ những ai cả đời chỉ sống ở thành thị, thì đại đa sô' không ai xa lạ gì đối với con Cu Gáy. Đày là loại chim rừng, nhưng lại được coi là chim vườn, vì đời sống của chúng gắn bỏ với ruộng đồng, nơi cỏ người cư ngụ Dà canh tác hoa màu...
Cu Gáy có nơi gọi là chim Cu, còn có tên là Cu Cườm hay Cu Đát, cố tên khoa học là Streptopelia chimensis, không rõ xuất xứ tại dâu, nhưng ngày nay chúng đă có mặt khắp nơi trến trải đẩi này, trừ Nam và Bác bán cầu vì quanh năm quá lạnh giá. Có thể nói mà không sợ lầm, ở đâu có Bồ câu sinh sống được là ỏ đó có sự hiện diện của Cu Gáy.
Trước dây, nhiều nghệ nhăn cứ lầm tưởng rằng, đây là giống chìm của châu Á, nhưng không ngờ chúng có mặt khắp các cánh rừng ở châu Ảuy đến tận vùng duyèn hải phía nam CaLifornỉa nữa...
Dù &ống ỏ châu lục nào, Cu Gáy vẫn giữ được hình dáng thon thả và sắc ỉông bỉnh dị pha chát quê mùa của nó như vậy. Chúng cũng ăn những thức ăn hột, củng làm tổ một cách thô sơ với một ít cành nhỏ và cỏ khôỳ và tổ lúc nào cũng được giấu kín trong các lùm bụi rậm rạpị nếu khổng để ý đố ai phát giác được ỉ
Tại nước ta từ Nam chí Bắc, nơi nào cũng có Ca Gáy sinh sống. Chúng được coi là giống chim có hại cho nhà nông vì tìm ãn ỉủa, đậu, mè, dù chi tìm ãn hột rơi hột rụng ở dưới dất. Nhưng> Cu Gáy củng được CỒÍ là bạn cứa nhà
ìLồỉig VÌ nó bict ịịảy sáng như gà giúp mọi người dậy sớm dè ra đồng làm việc.
Cu Gáy là hiện thần cho tẩm gương lao động cẩn cừ nhấn nại cứa người Lam ruộng làm uườn, lúc nào chim uà người cúng có mật ỏ giữa dồng không mòng quạnh, bất kể nắng mUa, hay sảng, trưa, chiều tốt dể mông tim dược cái ăn.
Do Cu Gáy có giọng gáy hay lại dễ thuần hóa> ít tốn kẻrn nè II nìùèii ngỉiệ nhăn rủ riỉiau bắt Cu Gáy ué nuôi> nỉ LƯ nuôi nhiểu giông chìm hót rừng khác.
Càng nuối làu ngày, người ta càng nhận ra Cu Gáy có chất giọng tuyệt hay, uà không phải giọng ^con nào cũng giống với giọng con nào. Chảng củng cỏ con hay con dở. Có con chí gáy giọng trcni, nhưng có con gáy được giọng ba, giọng bốn> Đã thế, nó còn “biến tấu” ra bo, ra thúc, ra kèm... luyến láy đủ bài bản nghe chỉ cố mê mệt mà thôi Ị
Nuôi Cu Gáy đáu phải lúc nào ta củng chỉ được nghe có ba tiếng Cức Cư Cu... mà có khi ỉà Grủ cụ, là Cù cụ, hoặc Cúc cu ^ Củ cụ... như tiêng mò dồriy trống thúc■ Đó là chưa nỏi đến nhũng âm tiết đặc biệt từ giọng gáy phát ra. Nào ám Đồng, âm Thổ\ âm Kìm, âm Son... mỗi ảm có một cung bậc khác nhau nghe riết phài ghiền !
Kinh nghiệm lâu năm trong nghề đã giúp cho ông cha ta không những biết được đây là giống chim quíy một thứ “hương dằng cỏ nội” mà trời đă ưu ban cho niìnhy mà còn biết đươc cách để chon lưa ra đươc những con chim hay, chìm ầữ, chim quí mà nuôi, và gạt bỏ ra ngoài những chú chim tầm thường uể tài nghệ, nuôi thêm chi tốn công, tổn lúa...
Cái câu : Nhứt kuỳnh liên - Nhì liên giáp - Tam quá khóe - Tứ chân khô - Ngũ liên hoàn - Lục cườm rựng” là kinh nghiệm quí báu của các thế hệ nghệ nhân nuối Cu Gáy 
từ xa xưa truyền lại cho đám nghệ nhân hậu duệ chúng tay chứ đâu phải kinh nghiệm đá chỉ được rút ra trong một sớm một chiều mà có được !
Nếu không nhờ vào đó, và những kinh nghiệm khác như chọn, cườm, chọn sắc lông, chọn mỏng, chọn mỏ của người xưa, thì làm sao nhìn qua con chim mà chúng ta biết ngay đó là những con Cu Gáy thuộc loại dữ dằn sát thủ hiếm thấy trong đời ?
Những cái hay đặc thù của Cu Gáy chỉ riêng ai có nuôi mới biết có nuôi lâu năm ta mới có nhiều kinh nghiệm, vì "nghề dạy nghề. Chúng tôi nuôi Cu Gáy từ lúc lên chín, lên mười, nhưng gẩn già đời vẫn chưa rõ được giói tỉnh của chúng ra sạo vì! Hỏi những người có kinh nghiệm hơn minh, ai cũng dạy cách coi vóc dáng coi ức coi cườm mà mỗi người lại chỉ một cách, nhưng không ai dám đoán chắc một trăm phần trăm là đúng ! Thế là tôi phải bỏ ra nhiều năm mày mò tìm hiểu qua những nhận định và phán đoán riêng của mình, kể cả việc mổ xẻ hàng tá Cu thịt, và may thay cuối cùng tìm ra dược cách phân định giới tính của Cu Gáy ra sao (Xin xem bải ưCách phân biệt giới tính Cu Gáy”). Cái mà mình cho là bí hiểm giờ mới biết nó sờ sờ ra trưởc mắt !
Nói đến cái hay, cải quí của chim Cu Gáy có lẽ nói mãi nói hoài củng không hết chuyện. Trình bày qua một cuốn sách nhỏ này tác giả cũng chỉ mới đề cập được những nét đại lược về Cu Gáy mà thôi.
Biết được như vậy chúng ta không còn ngạc nhiên, như có lần tự hỏi :
-   Tại sao có người mẽ nuôi Cu Gáy đến độ quí... như vàng, ai mua giá nào củng không bán! Chạy giặc chỉ mang lồng Cu Gáy trên tay, còn đồ đạc quí giá bỏ lại mà không hề tiếc rẻ ?
-   Tại sao nhiều người lại chịu khó băng đồng lội suối chịu cực trăm bể đi gác Cu từ ngày này sang ngày khảc\ từ thảng nọ qua năm kia, trong đó có những ồng già tóc đã bạc phơ, chân đi không vững
-   Tại sao có người cả đời chỉ thích nuôi mồi một giống Cu Gáy mà trong nhà lúc nào cũng có hàng chục con thậm chí bốn năm chục con ? hấp lực nào, ma lực nào đả quyển rũ họ đến mê cuồng như vậy
Những câu hỏi đó những thắc mắc vớì nhiều thôi thúc đó làm sao có thể giải nghĩa cho tường tận dược đây ?
Xin mời quí vị nuôi thử một vài con đề biết được những điều kỳ diệu từ con chim mà người ngoài nghề vốn ngộ nhận là... tầm thường này. Cu Gáy rất rẻ tiền, chim bổi chỉ có mươi lăm ngàn, chỉ bằng nửa giá Con Sáo sậu...

Bình Thạnh tháng Mạnh Thu, năm Mậu Dần VIẸT CHƯƠNG (Nguyễn Tú)

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 28/09/2013 06:43:10pm

TÌM HIỂU CHẤT GIỌNG CỦA CHIM CU GẢY
Cũng như nhiều giòng chim rừng khác, Cu Gáy cũng sống với lãnh địa riêng của nó. Mỗi con Cu trống đến tuổi trưởng thành đều tự tìm cho mình một vùng đất riêng để sinh sống.
Để tạo được lãnh địa riêng tư này, con trống phải dùng sức mạnh bản thân để giành giựt từ con chim “chủ đất” yếu sức hơn nó, bằng giọng gáy hùng dũng của nó, hoặc bằng những trận đọ sức quyết liệt.
Vì như quí vị đã biết, chim rừng thường dùng giọng hót, giọng gáy của mình vào hai mục đích chính là : dọa nạt kẻ thù, và để... mê hoặc chim mái trong mùa sình sản. Ngoài ra, Cu Gáy cũng là giống chim hung hăng háu đá, chúng cũng biết tức nhau vì tiếng gáy như loài Gà, nên... khi gập tay xứng danh kỳ phùng địch thủ, chúng cũng hăng tiết rượt đuối nhau trên cây, hoặc xoắn lấy nhau đá tuí bụi dưới đất đến nỗi không còn biết trời trăng gì nữa ! Đây chính là lúc “trai cò mổ nhau ngư ông đắc lợi”. Trẻ em ở thôn quê gặp được cảnh này thì còn gì sung sướng hơn, chỉ vồ một cái là được nắm gọn hai con chim béo ngậy !
Khi đất đả vô chủ thì đúng là một miếng mồi ngon cho chú chim trống tốt số nào đang... “buồn ngủ mà gặp chiêu manh”, cứ điềm nhiên vào đó mà cư ngụ !
Lãnh địa một chú'.Cu Gáy rộng hẹp là tùy vào nhiều yếu tô\ như do mật độ chim sống trong vùng ít hay nhiều, do sức mạnh bản thân đến đâu. Nếu mật độ chim sống trong vùng đông đảo thì mỗi con chỉ chiếm lĩnh một khu vườn rộng, một vùng rộng chừng một, vài mẫu tây. Còn nếu mật độ chim thưa thì có khi lãnh địa cùa nó ngút ngàn, đi đến mỏi cẳng giò vần chưa hết ranh đất của nó. Quí vị nào đã từng đi gác Cu đều biết rõ điều này.
Chiếm được đất để làm lãnh địa riêng là chuyện khó, nhưng giữ được đất cũng không phái là chuyện dễ dàng gì. Vì luật rừng là cậy vào sức mạnh bản thân, hễ mạnh được yếu thua. Có con vừa chiếm đất được buổi sáng thì lại mất ngay buôi chiều, nếu lỡ gặp phải tay địch thủ sừng sỏ hơn mình ! Chúng cũng có tính “Chó cậy nhà gà cậy vườn”, những chim giữ đất thường hung hăng hơn những chim vảng lai từ xa đến.
Ngoài thiên nhiên, Cu Gáy Sống không mấy khi được yên thân. Chúng chỉ kiếm ăn trong vùng lãnh địa của mình, tuy cặm cụi tần tảo kiếm mồi bằng những hột rơi hột rụng dưới đất, nhưng mắt vẫn láo liêng để ý xem có con chim lạ nào đó đến xâm lấn cỏi bờ không. Thỉnh thoảng chúng lại bay lên nhửng cây cao hoặc núp mình trong các lùm bụi đề quan sát... Miệng nó không lanh chanh như loài chim sâu, như Kéc» Quạ... mà chỉ khi cảm thấy được sống yên tĩnh nhất mới cất tiếng gáy một hồi rồì ngưng nghỉ !
Khi ra đồng, hoặc đến bìa rừng nghe một con chim đang cất tiêng gáy đều đặn, nhưng bỗng nhiên nó im bặt, nín khe, thì quí vị nên hiếu rằng nó đă phát giác ra có người đang đến gần mức an toàn dành riêng cho nó rồi đó. Giống chim này vốn nhút nhát và đa nghi, mặc dầu chúng sống gần người, ngay việc làm tổ cũng lanh quanh trong vườn tược, nương rẫy.
Sống ngoài thiên nhiên, Chim Cu chỉ cất tiếng gáy khi bầu không khí chung quanh nó thật sự vắng lặng, khi nó cảm nhận được có sự an toàn tuyệt đối cho nó.
Khi tìm mồi ờ ruộng lúa hav nương rẫy, giữa chúng và người bao giờ cũng có một khoảng cách an toàn nào đó, ít lắm cũng mươi lăm thước. Và khi tìm chỗ đậu trên cây, Cu Gáy cũng chọn độ cao khoảng mười lăm mét trở lên, chứ không đậu ở lùm bụi thấp, nhất là cạnh đường đi có nhiều người qua lại
Ớ thôn quê vào buổi trưa bao giờ cũng yên ắng, vì giờ này nông dân đã rời ruộng đồng về nhà nghỉ ngơi, trâu bò cũng về chuồng, nên đó là lúc chim Cu cảm thấy được yên thân mới cất tiếng gáy. Vì vậy những buổi trưa hè nóng nực, được ngả mình đong đưa trên chiếc võng dưới tàn cây rậm mát ngoài vườn, hoặc bên chái nhà ở một vùng ngoại ô nào đó, quí vị dù khó tính đến đâu cũng cảm thấy vô vàn thích thú khi được nghe tiếng gáy của chim Cu từ xa vọng lại đều đều... như  ru ta vào giấc ngủ vậy.
■ Cu gáy thường gáy nhiều vào lúc gần trưa, khoảng chín mười giờ sáng và lúc giữa trưa. Một số ít con gáy vào lúc chiều, và hiếm khi được nghe chúng gáy vào lúc trăng sáng. Trái lại, khi nuôi nhốt trong lồng, nếu được chăm sóc chu đáo, chim có thể gáy suốt ngày, kể cả lúc đầu hôm, khi có ánh đèn hoặc ngoài trời trăng sáng. Người ta thích nuôi Cu Gáy cũng là do bản tính siêng gáy này của chúng...
-   CHẤT GIỌNG CỦA cu GÁY : Thành thật mà nói, có nhiều người không thích tiếng gáy của chim Cu, trong số đó cũng có giới nghệ nhân nuôi chim, lý do là họ cho giọng chim quá binh dị và đơn điệu, lúc nào nghe của chỉ Cúc... Cu... Cu... một giọng đều đều và buồn buồn, chứ không được nhiều giọng như chim Khươu, réo rắt như Họa Mi, luyến láy như Chích Chòe...
Thật ra, những ai chê chim Cu có giọng gáy dở là vì chính họ chưa thực sự hiểu đến nơi đến chốn chất giọng đặc trưng quí hóa của giống chím này. Vì không thích nên họ chê không nuôi, nhưng vẫn thắc mắc tại sao lại có nhiều người cả đời lại mê nuôi giống chim này đến thế ! Vì thực tế, có nhiều nghệ nhân cả đời chỉ thích nuôi mỗi một giống chim này, và trong nhà lúc nào cũng có hàng chục lồng, thậm chí năm ba chục lồng chứ đâu phải ít ?
Nhưng nếu ai đó chịu khó tìm hiểu thì chắc chắn phải vỡ lẽ ra là chất giọng của Cu Gáy đâu phải là tầm thường, đâu kém cạnh hơn những giống chim hót rừng khác !
Cư Gáy có cả thảy năm giọng như sau :
-   Giọng trơn : khi gáy chỉ có ba tiếng Cúc Cu Cu. Chim gáy giọng này ít ai chịu nuôi, vì được đánh giá là giọng tầm thường, vì đa số Cu gáy thường có giọng trơn này.
-   Giọng chiếc : còn gọi là giọng một. Khi gáy ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm một tiếng Cu sau cùng nữa. Thí dụ : Cúc Cu Cu... cu ! Cúc Cu Cu... cu !
-   Giọng đôi : còn gọi là giọng hai. Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm hai tiếng Cu Cu sau cùng nữa. Thí dụ : Cúc Cu Cu... cu cu ! Cúc Cư Cu... cu cu !
-   Giọng ba : Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm ba tiêng Cu Cu Cu sau cùng nữa. Thí dụ : Cúc Cu Cu.,, cu cu cu ! Cúc Cu Cu... cu cu cu !
-   Giọng bốn : nhiều người còn goị là giọng cà lăm. Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu bình thường ra, còn nối thêm bốn tiếng cu cu cu cu liền theo sau nữa. Thí dụ, chim gáy giọng bốn như sau : Cúc Cu Cu... cu cu cu cu ! Có lẽ do giọng gáy này khá dài nên nhiều người mới gọi đó là giọng... cà lăm chăng?
Thế nhưng tìm được con chim có giọng cà lăm, tức giọng bốn này không phải dễ, vì nó rất hiếm, ngàn con chưa chắc đã chọn ra được một. Ngày chim biết gáy giọng ba cũng được coi là hiếm rồi. Chim gáy giọng đôi cung quí hơn chim gáy giọng chiếc.
Có một số địa phương, nhất là tại Trung và Bắc, gọi giọng là “lèo* như lèo một, lèo hai, lèo ba, lèo bôn. từ xa xưa> những chim gáy được giọng lèo ba»
lèo bốn  được các cụ đánh giá là chim có giọng quí hiếm rồi, dù sao nghe cũng vui tai và khác lạ hơn những chim khác cùng giống.
Trong không gian thực sự yên tĩnh, dù ngoài rừng cũng vậy, chim có thể đậu yên một chỗ và gáy liên tục vài mươi phút hoặc cả giờ liền. Có thể nó gáy một lúc độ mười lăm phút rồi tạm nghỉ năm ba phut rồi lại gáy tiếp.,. Nhiều người phát hiện có giọng gáy của con bổi lạ quí hóa, như gáy giọng đôi, giọng ba ỏ lùm bụi cách nhà một vài cây số, thế mà vẫn đủ thời gian để mừng rỡ chạy về xách lồng cu mồi đến  nhử, trong khi con Cu bổi vẫn đậu yên vị tại chỗ cũ mà gáy say sưa... Với người nuôi Cu gáy lâu năm thì những con bổi có giọng quí hiếm này không bao giờ họ chịu buông thar dù cực khổ đến đâu, tốn hao thời giờ đến đâu họ cũng cố bẫy cho bằng được mới khoái chí mãn lòng. Tất nhiên, những Cu bổi chỉ biết gáy giọng trơn không ai ham, nếu chúng sa vào lụp, vào lưới thì chỉ... nhổ lông ướp sả ớt đem nướng cay mà thôi.
Ngoài giọng gáy bình thường ra, Cu Gáy còn có nhiều cách gáy khác nhau như gáy bo, gáy thúc, gáy kèm... Có khi còn gù tiền, gù hậu, phóng, rước... nghe rất vui tai* Tất nhiên, không phải con Cu Gáy nào cũng có đủ bài bản như vậy, chỉ những chim khôn mới gáy được đủ giọng, còn chim bình thường thì biết ít giọng hơn. Giá trị của chim khôn dại, tốt xấu là căn cứ vào cách phô diễn giọng gáy này của chúng có sắc sảo đến mức nào, nôm na là gáy có được nhiều bài bản hay không...
-   Giọng bo : còn gọi là gù, có vùng gọi là cốt, có hai tiếng gần nhau, tiếng trước âm cao liền với tiêng sau âm thấp : Cù cụ... Cù cụ,.. Cù cụ... hoặc Crù... cụ.., Crù cụ... Cu cụ... Chim trống gù chim mái cùng bo theo cách này.
-   Giọng thúc : cũng diễn tả có hai tiếng» tiếng trưóc giọn hơi cao tiếng sau : Cúc cu... Cúc cu... Cúc cu„…. 
(ThôngXanh: phần này các bạn lưu ý nhé thúc thường 3 tiếng: cụ cúc cu…)
-   Giọng kèm ; Giọng kèm thường có ba cách sau dây :
a)   Kèm mắt me : là gáy thúc một tiếng thì gù một tiếng tiếp theo sau đó. Thí dụ : Cúc CU-X Cù cụ... Cúc cu... Cù cụ...
b)   Kèm đôi, kèm ba : Nếu là kèm đôi thì hễ thúc
một tiếng thì gù tiếp theo hai tiếng.   Còn nếu là kèm ba thì thúc một tiếng thì kèm tiếp theo    ba tiếng. Và cứ thế gáy mải.
Thí dụ kèm đôi : Cúc cu... Cù cụ... Cù cụ... / Cúc CÜ... Cù cụ... Cù cụ..„
Thí dụ kèm ba : Cúc cu... Cù cụ... Cù cụ.... Cu cụ.,* / Cúc cu... Cù cụ.*.   Cù cụ... Cù cụ...
c)   Kèm giây : là giọng thúc và gù liên    tục, cứ một tiếng thúc một tiếng gù như kèm mắt me, nhưng giọng cứ dính nhau liên tục thành từng chuồi dài không có khoáng cách ngơi nghỉ.
Tát cả chim mồi đều phải biết cách kèm này, thế nhưng chỉ những chim vào hàng sát thì mới biết gáy giọng kèm giây. Gáy theo cách này chỉ làm cho bối đứng bên ngoài điên tiết lên mà sa chân vào hẫy lụp ! Gáy theo cách kèm giây nhiều nghệ nhân
gọi là “ dồn”, tức là gáy dồn dập không ngơi nghi.
Còn gù tiền và gù hậu cũng là cách gù trước hay sau khi con bổí xuât hiện.
Khi phát giác được chim bổi từ xa, chim mồi thường gáy hay gù phóng một vài hơi (nhiểu nơi ở miền Nam gọi là đạc ) sau đó là gáy bo, tức là cách chọc giận cho con bổi bay lại gần. Cách này là gù tiền. Khi con bổi đậu gần kèo thì biết cách gù hậu, phối hợp với kèm, đế thúc giục con bổi vào bẩy,
Với những Cu mồi chưa kinh nghiệm “chiến trường” thường, nhát, nhiều con thấy chim bổi từ xa thì còn can đảm “gù tiền”, nhưng khi đối thủ đến gần thì cuống quít lên, không dám gù hậu ! Chúng tôi sẽ trở lại phần này ở phần nói về luyện Cu mồi dưới trang sau...
Nghệ nhân nuôi chim Cu Gáy xưa nay thích nuôi con chim gáy được nhiều giọng, gáy đủ bài bản, nhưng lại ghiền những chim có âm tiết hợp với ý thích của mình.
Giọng Cu Gáy có bốn âm chính :
-   Ảm Thổ.
-   Âm Đồng.
-   Âm Son (còn gọi ìà âm Chuông)
-   Ảm Kim (còn gọi là âm Tiểu).
Trên lý thuyết thì giọng Cu Gáy có bốn âm chính như vừa kể, nhưng trong thực tế, âm giọng của chúng thường bị lai căng, khó lòng tìm ra được chim có âm chính để nuòì. Đây cũng là chuyện dễ hiểu, vì sống chung ngoài rừng, chúng đầu bị bó buộc vào khuôn khổ chim mang âm tiết nào phải phối giống với chim cùng đặc tính với mình, như phương pháp thuần hóa chim cùa các nhà Điếu học tại “chuồng thí nghiệĩn... Vì vậy, ta mới có những con lai giọng, nhưng đôi khi nhờ vào những âm bị lai đó mà giọng chim mang âm hưởng hay ho hơn, hấp dẫn hơn.
-   Âm Thổ . Chim gáy có âm Thổ thì giọng trầm, thấp, nhưng nghe không đục, không khàn. Giọng chim có âm này xưa nay được đánh giá là chim khôn nhất, ai cũng chọn nuôi.
Xét trong ầm Thổ còn có bốn âm khác là :
a)   Thố Đồng : giọng chim có âm trầm, thấp nhưng rền vang xa như tiếng chiêng cồng.
b)   Thỏ Bầu : giọng Thổ bầu thì có âm trầm, nhưng không thấp, Ồm Ồm to vang vang...
c)   Thổ Sấm : giọng chim tuy trầm nhưng rền rền như tiếng sấm ran.
d)   Thổ Dế : giọng Thố dê không Ồm to mà nỉ non như tiếng dế gáy.
-   Ảm Đồng : Chim gáy có âm đồng thì giọng rền vang. Ám Đồng có ba loại sau đây :
a)   Đồng pha Thổ : giọng tuy trầm nhưng lại ngần vang.
b)   Đồng pha Son : giọng rền rền vang xa như ngân nga trong gió.
c)   Đồng pha Kim : giọng chim có cường độ vừa phải, nhưng vẫn vang rền.
-   Ầm Son : có nơi gọi là âm Chuông, vì giọng chim ngân vang chẳng khác gì tiếng chuòng rền càng nghe càng thích. Am Son cũng có ba loại sau đây :
a)   Son pha thổ : âm tuy    trầm nhưng vẫn rền vang như tiêng sấm nổ từ xa.
b)   Son pha Đồng : giọng chim vừa to vừa rền như tiếng sấm.
c)   Son pha Kim : giọng chim khởi đầu thì to, âm vang, nhưng đến phẩn cuối giọng lại rền nhỏ dần lại...
-   Am Kim : Cu Gáy nào có   giọng âm Kim    thì giọng vừa nhỏ vừa vang xa. Am   Kim cũng   có nhiều
dạng mang âm hưởng nhiều thanh âm khác nhau :
a)   Kim pha Thổ : thanh âm này vừa nhỏ vừa trầm trầm.
b)   Kim pha Đồng : âm trung bình nhưng có tiếng ngân vang xa,
c)   Kim pha Son : âm tuy nhỏ nhưng lại rền vang như tiếng chuông ngân, vang xa.
Trên đây là những giọng chuẩn của nhừng con Cu Gáy đều ở vào tuổi trưởng thành, có tuổi đòi từ vài ba mùa trở lên. Chim dưới lứa tuổi này giọng gáy chưa đúng chuẩn, lại chưa có đủ bài bản, nên giọng của nó không hấp dẫn được ai.
Vì như quí vị đã biết, chim Cu Gáy con từ bốn năm tháng tuổi trở lên mớì bắt đầu học gáy, giọng lại vừa nhỏ vừa rè như tiếng dế kêu. Tiếng trong nghề gọi là “ém tiếng”* Càng lớn tháng tuổi, nghĩa là độ một mùa trở đi. giọng Cu con mới nổi dần và hay dần. Cũng vì lẽ đó nên từ trước đến nay ít có nghệ nhân nào chịu khổ nuôi Cu Gáy bằng Cu con cả. Nuôi vừa tốn cỏng sức, vừa mất thời gian, vừa làm sao bảo đàm được tương lai con chim con đó nó được giọng hay ? Do đó, họ có thói quen chọn chim Cu bổi mà nuôi, mục đích là sớm được thưởng thức giọng rừng cùa nó.
Chim Cu bôi vừa rẻ lại nhiều, quanh năm lúc nào cũng dễ dàng bắt được nên ta tha hồ chọn nuôi, Hễ con nào xét thấy vóc dáng đẹp, giọng lại hay thì lựa ra nuôi tiếp. Còn những chú chàng tài sắc tầm thường thì thả vào rừng cho nó được sống thảnh thơi mà sinh sản tiếp.. .
Đến đây thì chúng ta đã hiểu tại sao trên đời này lại có nhiều nghệ nhân thích nuôi Cu Gáy đến độ say mê như thế ! Nhiều người không chỉ thích không thôi, mà là ghiền nuôi nữa ! Có thể ngày nào mà họ không được nghe tiếng chim Cu gáy thì ngày đó tâm hồn họ bức rức không sao chịu được.
Có nhiều vị cả đời chỉ thích nuôi mỗi một giống Cu Gáy mà thôi. Họa Miv Chích Chòe họ đều chê cả. Đã thế họ còn khuyến khích và truyền nghề lại cho nhiều đời con cháu về sau. Trên thực tế, có nhiều gia đình nuôi Cu Gáy theo cách “cha truyền con nối” đến mây đời liền, và cho đó là điều đáng hãnh diện cho gia đình họ.
Chúng tôi đã nhiều lần tận mắt thấy những chiếc lồng Cu được làm ra từ hơn trăm năm trước, và những chiếc lụp còn trơ lại khung sườn từ... đời Cố, đừi ông cha của họ truyền lại cho con cháu đởi sau ! Điều đáng phục là sau những cơn binh lửa dằng dai ba bốn chục năm liền, mà di vật của cha ống truyền lại cho con cháu đời sau vần còn gìn gíữ được !
Tuy những “ đồ nghề’' (đó nay đả hư hao không còn sử dụng được, nhưng đó là vật quí giá của gia đình, dù có trả giá cao chắc cũng không ai chịu bán!
Do chim Cu Gáy có nhiều giọng khác nhau mà thanh âm cũng đa dạng nên những nghệ nhân nuôi Cu Gáy lâu năm thường có khả năng phân biệt được dễ dàng giọng gáy cùa từng con chim họ nuôi trong nhà. Dù trong nhà lúc nào họ cũng nuôi đến vài chục lồng Cu. con treo nhà trên, con treo nhà dưới, con treo phía truớc, con treo phía sau... nhưng nếu một con chim nào đó cất tiếng gáy lên, là họ đoán biết đích xác được ngay vị trí con chim đó đang nằm ở đâu trong nhà.
Điều này có thể gây ngạc nhiên cho một số người nhưng thực ra thì không khó khăn gì trong việc giải thích- Tất cả là do người đó đả nghe... quen tai mà thôi. Cũng như trong một gia đình có đông người sống chung đụng với nhau lâu năm, dù giọng của mỗi nguời mỗi khác, nhưng cũng dễ dàng phân biệt được giọng của người này hay giọng của người kia : giọng nói của anh, của chị, hay đó là giọng của cha, của mẹ... Dù sao thì cách phát âm của mỗi nguời cũng có điểm khác nhau, như chất giọng khác nhau, trường độ và khoảng cách các âm cũng khác nhau, cho nên không nhìn tận -mặt nhưng ta vẫn dễ dàng nhận ra giọng nói của người đó.
Người nuôi chim cũng vậv, sau thời gian dài tự mình chăm sóc chim, được nghe giọng chim gáy mãi nên quen tai, vì vậy mớí thuộc lòng được chất giọng đặc biệt của từng con chim một.
Không ít thì nhiều, người nuỏi chim nào cũng có khả năng nhớ dai này....

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: khanhhut trong 28/09/2013 07:36:23pm

thật tuyệt vời đọc hết cuốn này thì đã là cao thủ rồi hcamwsxxzms ơn mấy a nhá

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: cugay_cugay trong 06/10/2013 07:14:09pm

cám ơn bác thông xanh nhiều mong nhận được những bản tiếp theo

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: Thông Xanh trong 06/10/2013 09:11:47pm

MÙA SINH SẢN CỦA CHIM CU GÁY
Mỗi năm, thường từ tháng hai đến tháng tám, tháng chín âm lịch là mùa sinh sản của chim Cu
gáy.
Trưức Tết Nguyên đán chừng một tháng, tiết trời mát mẻ Cu gáy trống mái bắt đầu tụ về kết đôii chồng vợ với nhau. Điều này bất cứ ai ở vùng thôn quê hoặc ven bìa rừng đều dễ đàng nhận ngay ra dược. Đi đâu ta cũng thấy chúng sống cặp từng đôi khi bay trên trời cũng như khi sà xuống đất kiếm mồi. Số lượng chim Cu trong mùa sinh sản này tưởng chừng như nhiều hơn bình thường.
Thật ra điều này không đúng thì phải. Sau mùa sinh sản năm trước, thì đôi chim tách bầy sống mỗi con một nơi, cho nên ta thấy chúng đi lẻ chứ không sống theo cặp. Chỉ sắp đến mùa sinh sản thì chúng mới tìm đến nhau để kết, đôi kết bạn, từ đó đi đâu mới có đôi. Trong thời gian này, đôi chim thường rủ nhau tìm đến các lùm bụi hoặc các vườn cây trái vắng vẻ để tìm một nơi trú ngụ và nhằm việc xây tỏ sau này.
Những vùng tuy có lắm cái ăn trước đây mà chung quanh chi toàn là đất trống trải, ít có lùm bụi hoặc vườn tược không tiện cho việc làm tổ thì chúng tạm rời bỏ, ví như quí vị đă biết tồ chim Cu gáy tuy đơn sơ, nhưng phải là nơi thật kín đáo yên tĩnh, càng vắng người qua lại lại càng hay. Do đó, khi chọn một nơi đế làm tố, đỏi chim cha mẹ phải lùng sục các bụi bờ trong phạm vi cả cây số vuông mới yên bụng làm tổ để đẻ trứng. Tuy vậy, hễ cảm thây bị động thì chúng sẵn sàng dời tổ đi nơi khác...
Như vậy là trời đã phú cho giống chim Cu gáy đủ khôn ngoan để bảo vệ luật sinh tồn nòi giống cho chúng. Khi cần tìm cái ăn thì chúng sống vào vùng đất nào cũng được, nhưng khi làm tổ đẻ thì dứt khoát phải chọn cho bằng đuợc những nơi thật sự yên tĩnh, an toàn đế mong bảo vệ bằng được ổ trứng và đàn con của chúng.
Do bán tính quá nhát, cặp mắt lúc nào cũng láo liên nghi ngờ mọi điều mọi chuyện, hễ đậu ở đâu là đậu yên một chỗ như cố giấu tông tích, mà khi đã cảm thấy có thể bất an là sẵn sàng tung cánh bay xa một mạch không hề ngoái cổ lại nhìn, nên cái tổ của chúng làm nơi thật sự kín đáo, ở vùng yên tĩnh cũng là chuyện dễ hiểu. Cu gáy cũng đủ trí khôn ngoan để biết rõ kẻ thù của chúng là những ai ? Dứt khoát chưa hẳn chỉ có con nguời, mà là nhiều giống khác. Nào sóc rừng, nào chuột, nào tránh rắn, kỳ đà... Những giống thú hoang này hễ gặp ổ trứng là nuốt chửng ngay, hễ gặp chim non là tha hồ ăn tươi nuốt sống, vì đó là thức ăn khoái khẩu cúa chúng !
Ngay cả những nơi tuy có những lùm bụi rậm rạp lý tưỏng, nhưng lại có những giống chim ăn thịt dữ dằn sinh sống như Dieu hâu, chim cắt, Quạ... Cu gáy cũng né tránh không dám kéo về làm tổ. Những cây có nhiều kiến vàng làm tổ, ta cũng không tài nào “bói” ra được một tổ Cu gáy nào !
Điều đó cho ta thấy những nơi chim Cu gáy làm tô đúng là nơi “đất lành chim đậu” thật !
Tổ chim Cu gáy như quí vị đã biết rất là thô sơ, chỉ gồm mươi nhánh cây khô cong queo ngắn độ gang tay và mảnh dẻ bằng mút đũa. Những cành cây khô nhỏ xíu này được chim cha mẹ nhặt nhạnh tha về, rồi chọn một chảng ba cây làm giá đỡ rồi gác bắc chéo qua lại... trông rất cấu thả. Rồi trên đó, chúng bày biện một nắm cỏ khô, rồi chim mẹ vào xoáy tròn lạỉ một lỏm hơi nông bằng miệng chén làm nơi đặt trứng vào. Đến ngày cho ra đời chiếc trứng đầu tiên, chim mẹ tự rứt lông ức lông bụng cùa mình chừng vàí ba chục chiếc để lót tổ được êm ấm.
Tố chim Cu gáy đơn sơ như vậy» nhưng nó kỳ diệu ỏ chỗ là mười tổ như một được chim cha mẹ giấu kín trước cặp mắt tò mò của thiên hạ một cách tài tình, mà chim con cũng ít khi bị rơi ra khỏi
Tổ.
Chúng làm tổ cách xa nhau, chứ không rủ rê làm tổ sát cạnh nhau như các giông Két, sắc ô, Dòng dọc, Sơn Ca... Xa xa, ta mới bắt gặp được một lô Cu gáy mà thôi.
Cu gáy thường làm tổ ở độ cao vừa phải, cách mặt đất từ ba đến năm sáu thước mà thôi. Nó có thẻ làm tổ ngay trong vườn cây trái gần nhà, hoặc 
cạnh đường mòn hằng ngày có người qua lại, miễn là nơi đó nó cảm thấy được yên ốn, giấu kín được tông tích của tổ chúng là được. Thật ra, nếu không cố gắng đế ý thăm dò thì ta khó lòng phát giác ra được nơi Cu Gáy làm tổ, dù nơi đó hằng ngày ta thường qua lại, hoặc đứng phía dưới tru chân hằng giờ liền.
Cu gáy thường chọn những cây có cành lá giao nhau rậm rạp nhất, kín đáo nhât, đến nỗi đứng duới đất nhìn lên cũng không tài nào phát giác ra được cái tổ của chúng, mặc dầu cái tổ đó chỉ cách tầm tay với của mình không bao xa. Còn nếu ta đứng từ xa mà quan sát thì lại càng khó khăn hơn nữa. chỉ có trường hợp ta phát giác được từ đầu, khi chim cha mẹ tha rác về xây tổ, hoặc thấy chim cha chim mẹ liên tiếp tha mồi về nuôi con. Đây là những công việc thúc bách, gấp gáp cho nên đôi chim cứ thay phiên nhau bay đỉ bay về hằng vài ba chục lượt trong ngày nên không thể giấu giếm được ai ! Khi làm tổ thì mỗi lần về tổ chúng đều tha cành cây hay cộng rác, mà làm xong chiếc tổ ít ra cũng mất hết mười lăm ngày mới xong. Còn thời gian đút mồi cho con thì chim cha mẹ cứ thay phiên nhau bay đi bay về như con thoi, làm sao che mắt ai đựơc !
Một cái tổ kín đáo giữ được độ an toàn tuyệt đối cho lứa con đầu, có thê được chim Cu gáy cha mẹ sử dụng tiếp vào lứa đẻ tiếp theo, hay là làm ngay chiếc tổ khác cạnh ngay đó. Trừ trường hợp đẻ ngay lứa đầu bị động, do bất cứ lý do gì khiến chim bị hoảng sợ thì lứa sau chúng tìm nơí khác đê làm tổ cho an toàn hơn. Kinh nghiệm còn cho chúng tỏi thấy, có nhiều cặp chim nhiều mùa sinh sản liền cứ trở về nơi cũ làm tố, vì chúng cảm thảy nơi đó thật sự an toàn cho chúng.
Trong kinh Thi có câu : “Duy thước hữu sào, duy CƯU CƯU chi”, có nghĩa là con chim Thước làm tổ, còn chim Cu thì đẻ nhờ vào tổ chim Thước mà thôi. Thật ra thì nguời xưa đã quan sát sai sự thật. Bằng chứng như chúng ta thấy chim Cu gáy tự biết làm lấy tổ mà đẻ, có điều chiếc tổ của nó chỉ làm đơn sơ mà thôi.
Quí vì cũng biết, mỗi lứa. Cu gáy chỉ đẻ được có hai trứng, chưa hề thấy được ba trứng, nhưng thỉnh thoảng chúng tòi cũng gặp có lứa chúng chỉ đẻ duy nhất một trứng mà thôi. Nếu hôm nay trứng thứ nhất đẻ sớm, thì hôm sau trứng thứ hai nó đẻ gần trưa hoặc chiều. Cũng có trường hợp trứng thứ nhất đẻ buổi chiều, thì trứng thứ hai mải đến cách nhật mới ra được nhưng đẻ vào lúc sáng sớm.
Đẻ trứng đầu, chim mẹ chưa chịu ấp ban ngày, chỉ ấp ban đêm. Nhưng khi trứng thứ hai ra đời thì cả hai vợ chồng Cu gáy thay phiên nhau ấp suốt cả ngày đêm cho đến lúc trứng nỏ ra chim con„.
Hằng ngày chim mẹ ấp một lèo từ khoảng bốn giờ chiều cho đến khoảng mười một giờ trưa hôm sau. Nó cứ nằm lì trong tổ suốt đêm dù gặp cảnh mưa to gió lớn cũng không hề rời tổ. Ban đêm, chim mái nằm ấp thì chim trông tìm một cành cây gần tổ để vừa ngủ vừa canh chừng. Hễ gặp nguy hiểm thì chúng lo tìm cách bay đi nơi khác đề tạm thời lánh nạn, và khi nào thấy thật sự yên tĩnh mới dám quay
trớ lại tổ để ấp tiếp. Đối với mọi kẻ thù, chim Cu gáy chì biết có cách ‘‘tránh mặt  theo cách “tránh voi chắng xấu mặt nào”, vì với sức lực quá yếu ớt lại quá nhút nhát chúng đâu có dám chống cự được với ai !
Trong giờ chim mái nằm ấp thì chim trống tự do bay đi tìm mồi cho bản thân nó và mang về mớm lại cho chím mái. Khoáng mười một giờ trưa, chim trống về tổ đế "đổi ca” cho vợ, thay vợ ấp trứng đế chim mái bay đi tìm mồi.
Mỗi ngày chim mái chỉ có bốn năm giờ đế đi tìm mồi, nó chỉ tìm kiếm cái ăn no bụng cho bản thản nó, chứ ít có trường hợp chim mái tha mồi về mớm lại cho chim trống !
Vào khoảng bốn giờ thì chim mái trở về thay chim trống nằm ấp, và chim trống lại lên đường đi tìm mồi cho mình và nếu dư thì tha về nuôi vợ.
Thời gian “đổi ca” này thường không đúng lắm, vì tùy ở con chim bay đi tìm mồi đã đủ no hay chưa. Nếu no mồi thì nó bay về sớm và thay ca sớm. Ngược lại, nêu hôm nào kiếm mồi khó khăn thì nó "lấn giờ” sang chút đỉnh. Nhưng dứt khoát là ngày nào việc ấp trứng cũng có đổi ca giữa chim vợ và chim chồng. Vào giờ thay ca, hễ thấy con kia trở về tổ là con đang ấp tự động đứng dậy khẽ khàng bước ra ngoài đế nhường tổ lại cho chim kia !
Chúng ta thấy việc ấp trứng của giống chim Cu gáy cũng giống như  việc ấp trứng của chim Bồ câu, trống mái cũng thay phiên nhau ấp theo “ca” như vậy.
Trong thời gian ấp trứng cả đêm lẫn ngày, kế cả lúc đổi “ca” cho nhau, chúng không hề gây một sự ồn ào nào, dù là những tiếng kêu nho nhỏ, do đó nếu người vô tấm không ai có thề phát hiện ra chúng.
Đặc biệt, giống Cu gáy rất thính, hễ nghe động tĩnh gì một chút là chúng thu mình lại nằm hoặc đứng yên một chỗ im re, trong khi. mắt không rờí kẻ thù. Màu sắc ở bộ lồng xám nhạt ’'rằn ri” của chúng dễ hòa trộn vào màu lá cây nên chúng dễ ẩn mình. Khi nào biết chắc là nguy khốn, chúng mới tung cánh bay rất xa, nên ít ai nghĩ rằng nơi đó có tổ 'chim, mà chỉ nghĩ rằng cặp chim Cu gáy này tình cờ đậu ở đó rồi thấy động thì bay đi...
Chim cha mẹ bay thật lâu, có thể sau một hai giờ mới chịu trở lại chiếc tổ của nó. Nếu khi trở lại, nó phát giác có hơi người (lấy tay rờ vào trứng hoậc rờ mó vào chim con) thì chim cha chim mẹ thường bỏ cả ổ trứng hay ổ con mà tìm đến một phương xa làm tổ khác. Chỉ trừ trường hợp trong tổ, bầy chim con đă khôn lớn, sắp ra riêng, chúng biết kêu la khi lạnh lẽo hay đòi mồi thì chim cha mẹ mới chịu lảng vảng đến gần để đút mồi... Nhưng chiếc tổ đó coi như bị động, chúng không dám dùng để đẻ tiếp lứa sau nữa
Trong trường hợp con đi kiếm mồi gặp nạn không trở về tổ nữa thì chim còn lại vẫn tiếp tục ấp trứng và sau này trứng nở thì tự nuôi con cho đến ngày khôn lớn.
Trong đời sống hoang dã, mỗi mùa sinh sản, một cặp Cu gáy có thể đẻ từ hai đến ba lứa con là nhiều.
Với chim còn tơ có thể đẻ được ba bốn lứa, còn chim đã già thì số lứa bị ít dần lai, có mùa chỉ một hoặc hai lứa con mà thôi, đã thế trứng lại nhỏ, ít khi đủ cồ.
Thời gian ấp trứng của Cu gáy là mười bốn ngày trong mùa nắng ấm, và trễ hơn một đôi ngày trong mùa giá lạnh. Chim con rất chóng lớn và mau khôn. Khoảng ba tuần tuổi lả chúng gần đủ lông đuôi cánh, hai mươi lăm ngày tuổi là bắt đầu tập bay, gọi là chim ra ràng. Những ngày đầu còn bay theo cha mẹ đòi đút mồi, nhưng chi vài ba hôm sau là chúng tự kiếm sống được.
Nhiều người muốn bắt chim con về nuôi, do chưa kình nghiệm nên cứ chờ cho chúng gần tháng tuối mớỉ trèo lên tổ để bắt, nhưng khi đến nơi thì còn chiếc tổ không, hoặc thấy chim vẫn còn, nhưng khi thấy bóng dáng mình lại gần chúng đã khôn ngoan chuyền cành bay mất. Do đó, muốn bắt Cu gáy con về nuôi, nên bắt chim trong ba tuần tuổi trờ lại. Tất nhiên, với chim còn non yếu quá thì khó nuôi)...
Kinh nghiệm cho chúng tôi thấy chim rừng nói chung và Cu gáy nói riêng, chim con sinh đẻ ngoài thiên nhiên sớm khôn hơn chim sanh đẻ tại nhà.
Thường thì chim Cu gáy con mới nở trong tuần đầu được chim cha mẹ úm rất kỹ. Thời gian này chim non rất yếu ớt, khắp mình chỉ bao phủ lưa thưa nhúm lông tơ nên rất cán được ủ ấm. Chim con trong ba bốn ngày đầu được chim cha mẹ mớm cho một loại sữa bổ dưỡng. Loại sữa này chi xuất hiện ở cả chim cha lẫn chim mẹ đẻ mớm cho con trong thời gian mấy ngày đầu này thôi. Sau đó mất hẳn.
Trong tuần đầu, gần như chim mẹ nằm lì trong tổ VỚI con cà ngày lẫn đêm. Chim cha cứ bay đi bay về để lo mớm mồi cho chim mẹ, và chim mẹ lại mớm sang miệng chim con. Đến khi chim con được một tuần tuổi thì chúng đả khôn lanh, mắt đã bắt đầu nứt mí, trên đối cánh lông ống đã bắt đầu hình thành, và thân nhiệt của chúng đã tỏa ra được khá nhiều đủ sức suởi ấm cho nhau trong ban ngày. Hơn nữa vào tuổi này chim con bắt đầu háu ăn, nên cả chim cha chim mẹ phải cùng bay đi tìm mồi mới đủ sức nuôi con no đủ được. Bầy chim con càng già ngày tuổi ,thì chúng càng tiêu thụ lượng thức ăn càng nhiều, nên chim cha mẹ càng vất vả hơn... Do được ăn uống no đủ, nên khi chim con ra ràng, trọng lượng của chúng có thể bằng hai phần ba chim cha mẹ.
Chúng tôi cũng nhận thấy ở những vùng ven biển, trên những động cát vắng vẻ người qua lại, nơi có những khu dứa dại mọc như rừng, hoặc những trảng tranh bạt ngàn, đến mùa sinh sản, Cu gáy cũng làm tỏ đẻ ở đó. Tổ của chúng làm ngay sát mặt đất, mặt cát, cạnh gốc dứa dại hoặc cạnh những bụi tranh tươi tốt.Vì những vùng này không có lùm bụi hoặc cây to cho chúng chọn nơi làm tổ.
ơ những nơi không được đắc địa này, chim Cu cũng làm tổ sơ sài với những vật liệu sẵn có xung quanh. Tổ của chúng chẳng khác gì tổ của chim Sơn Ca hay Gà nước, chỉ có điều to hơn. Đẻ xong một lứa, chim lại tha rác về xây chồng lên một lớp cao hơn để đẻ tiếp lứa sau... Nếu trong mùa sinh sản, đôi chim đẻ được ba bốn lứa, thì chiếc tổ này có thể được chồng lên một độ cao vài ba tấc ! Đúng là chúng có trí khôn ngoan, biết tùy cơ ứng biến. Giống chim có thói quen làm tổ trên cây cao, nhưng mà những vùng không có cây cao và lùm bụi, chúng cũng thích nghi được với những chiếc tổ làm sát mặt cát, và sự sinh sản vẫn bình thường.

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: thothucgu trong 07/10/2013 08:18:45am

cảm ơn anh đã có bài viết hay để giúp anh em hiểu thêm về cugay

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: cugay_cugay trong 07/10/2013 09:15:58pm

mòng chờ bản tiếp theo của thông xanh  ^:)^

Tiêu đề: Re: Nghệ thuật thuần hóa chim cu gáy
Gửi bởi: cugay_cugay trong 08/10/2013 08:22:03am

một vài tài liệu khác về cu gáy
Chim gáy có dị tướng - ẩn tướng

***

Ngoài những chú chim có đặc điểm đặc biệt đã nói trên rồi tôi xin bổ sung thêm những chú chim có dị tướng đề phòng trong tay các bạn có những con chim có dị tướng mà lại bỏ đi thì cơ may hiếm khi trở lại thêm một lần đúng không các bạn!
Các cụ đã đúc kết trong việc chọn chim mồi ở câu ca dao:

Thứ nhất lông mũi mọc ra
Thứ nhì chéo cánh, thứ ba sa cườm

Một là: Chim có lông mũi. Đây là chú chim có đặc điểm đặc biệt, có một hoặc cả 2 lỗ mũi có lông (bằng sừng, nhỏ, dài và có thể có cầm và kéo dài ra. Khi buông tay ra thì lại được trở về vị trí cũ. Chú chim này bình thường thì lông mũi có thể không thò ra nhưng sẽ thò ra vào lúc đấu với chú chim khác hoặc bất chợt thò ra, phải quan sát kĩ mới thấy được các bác a!
Hai là: Chim chéo cánh. Là chú chim khi xếp cánh lại thì 2 đầu cánh bắt chéo nhau rõ rệt.
Ba là: Chim sa cườm (đỉnh cao là liên cườm) còn bình thường thì những chú chim có phần cườm gần ngực phải rộng, càng rộng càng tốt. Dễ nhận ra nhất là khi gáy, nó phồng lên trông thật chiến.
Bốn là: Chim có lông chân. Phần chân có vảy của chim thường thì không có lông nhưng trong trường hợp này chim có lông mọc lẫn trong vảy chân.
Trên đây là những chú chim dị tướng. Có thể đã có các bác khác đề cập tới, cũng có thể là chưa nhưng em cũng xin bổ sung để mọi người cùng biết theo kinh nghiệm của các cụ bô lão quê em.
Xin lưu ý các bác là: tất cả những chú chim kể trên phải đều là chim trống mới có giá trị trong chọn chim mồi ạ! Và ngoài ra thì còn có rất nhiều những chú chim khác như là: Mỏ đỏ (hay còn gọi là chim sát thủ), bạch đề (có móng trắng), gián cánh (có lông trắng ở cánh),hay Bạc má - loan đầu , sa cầu nhịp cánh..... hoặc là chim cu bạch. Tất cả những chú chim kể trên (chim trống) đều có giá trị cao trong việc nuôi chim mồi được các nghệ nhân quê em đều muốn có trong " sự nghiệp" chọn và luyện chim mồi của mình!

Chim có lông mũi là con chim mồi cực hay, đã có một người trong hội chơi chim của Thanh Hóa từng có được nuôi và được đánh nhưng sau đó cho người khác mượn và do chăm sóc không cẩn thận nên sau đó không còn nữa. Chim chéo cánh thì em đang nuôi một con bổi và mới chưa đầy 2 tháng nhưng đã có dấu hiệu rõ rệt của một chú mồi hay trong tương lai. Chim sa cườm thì các bác biết rồi, trong rất nhiều những con chim mồi hay được các bác post lên đều có rất nhiều chim sa cườm.
Và một điểm nữa xin các bác lưu ý cho là: Chỉ cần một đặc điểm nêu trên ở chim là đủ nó đã là một con chim hay rồi, các đặc điểm còn lại như: Cườm (trừ chim sa cườm), chân, mỏ, đầu, phao,... không cần quan tâm nữa đâu ạ (tất nhiên là có đủ càng hay, có lẽ nó sẽ bổ trợ cho đặc điểm chính chăng).
Trên diễn đàn các bác cũng bàn nhiều về đặc điểm phao chim, nhiều bác đều ưng chú chim có phao xám. Em chưa hoàn toàn nhất trí như vậy. Ở quê em đánh giá cao chú chim mồi phao đỏ (rất ít chú chim mồi có phao xám) chim mồi của em hiện nay toàn phao đỏ (có lẽ nó sẽ không bền chim chăng) nhưng có những chú chim mồi 17 năm rồi phao vẫn là phao đỏ. Chim phao đỏ lâu nổi chăng? Không ạ! 2 chú chim phao đỏ của em mới chưa đầy một năm là đã bắt đầu nổi rồi (có chú mới 2 tháng thôi). Hay là đặc điểm của chim Thanh Hóa là như vậy? Bởi thế quê Em mới có câu.

" Dù kim hay là thổ, pha.
Con nào đít đỏ tiếng ca hiền lành"

1. Ẩn tướng về giọng gáy:
Giọng gáy của chim cu thường na ná nhau về vần điệu, chỉ khác nhau về âm (thổ - kim - đồng - sấm) ... nên khi ta muốn phân định được ta phải thật tập trung lắng nghe thật kỹ thì ta vẫn thấy có sự khác biệt dù chỉ là điểm nhỏ thôi. Theo tôi chiêm nghiệm thì những con chim ẩn về tiếng gáy đều ở dạng khá hay (dù cho tướng mạo có xấu xí).
- Cục - cục - cù , cục - cục - cù .... gáy rất nhanh tôi tạm dịch là " chụp - chụp - ô , chụp chụp ô ", loại này đa phần rất hay.
- Cục - cú - cu - cu ... âm thứ hai "cú" cao vút, âm thứ ba và thứ tư thường tôi tạm dịch là "Tu quét ki ô", loại này con nào cũng xuất sắc và rất sung khi vào rừng, không sợ gì cả.
- Cục - cu - cú .... hai âm đầu bình thường, trung bình nhưng âm thứ ba thì cao vút ... cái này Nguyên chưa giải mã được.
- Gáy hai giọng: Lúc đầu thì gáy rất to nhưng khi bổi nhập tàn thì lại gáy nhỏ giọng…. có người lại cho là chim gáy "tiếng trống và tiếng mái" .... nhưng nghe thì không đã đúng không các bạn.
2. Ẩn tướng về giọng gù:
Chỉ có gù cà lăm (chồng đấu) là số 1 ... khi nó gù ta nghe như nấc nghẹn, nghẹn ngào cù, cù, cù ... cụ ... cái giọng gù này làm cho bổi tức hay nghe lạ lạ nên đến vây quanh rất đông.
3. Về tư thế khi gù:
Như các bạn cũng đã biết chim cu gù có các kiểu như sau:
- Gù cao đầu ... dơ cái đầu thật cao bửa xuống, phát nào ra phát đó.
- Gù thấp đầu hay gù gật gật .... cái đầu nhúc nhích vừa phải.
- Gù nghiên đầu ... khi nhìn nó cà lĩa, cà lĩa ... đầu dơ lên bổ xuống ko thành phương vuông góc với mặt đất mà xiên xiên như dấu huyền, dấu sắc.
Còn đây là những ẩn tướng khi gù:
- Gù thẳng đầu ... cái cổ thẳng đơ, suông được mà vẫn gù được.
-Gù dấu cổ .... khi nó gù cứ rút cái đầu, dấu dưới bụng, càng gù càng thò đầu sâu vào trong, co vào dưới lườn ... loại này may bổi vô địch.
- Khi gù dơ cánh, khi gù xòe đuôi …... hay dở tùy từng con.
Như các bạn cũng đã biết chim cu có rất nhiều ẩn tướng nhưng không phải hể có ẩn tướng là hay cả, cái này nó còn tùy thuộc rất nhiều điểm tốt trên bộ mình chim cu cườm nữa.

4. Ẩn tướng về màu sắc:
Thông thường thì màu sắc của chim cu hơi na ná nhau, có con có bộ lông hơi sậm một tí, có con sáng hơn một tí (nhiều nghệ nhân lớn tuổi lại cho rằng những con có màu sắc hơi sậm thì nuôi lâu nổi hơn và nó cũng thường bị bệnh đau mắt hơn ... sau một thời gian dài chiêm nghiệm thì thấy điều này không đúng. Chúng đau mắt là do vi khuẩn gây ra, nếu chúng ta vệ sinh lồng, cóng nước không sạch sẽ vi khuẩn có đk phát triển gây đau mắt chim chứ không liên quan gì đến màu sắc lông sậm của nó). Cũng tùy vào thổ nhưỡng của từng vùng mà chim có màu sắc lông và thân mình khác nhau. Cả ba miền Bắc - Trung – Nam chim đều khác nhau, bên cạnh đó lại xuất hiện những con chim có màu sắc lông khác xa với đồng loại .... cái này có lẽ do đột biến nhiễm sắc thể.... tạo hóa ban tặng những hình tượng vô cùng quý và hiếm như anh em trên diễn đàn gọi đó là "hàng độc".
- Chim có bộ lông trắng phau hay hơi trắng một tí: Những con chim được gọi là "Bạch tạng" này đa phần có mỏ và móng màu hơi đỏ ... . ai cũng cho rằng loại này là chim dữ, Không biết nó dữ cỡ nào nhưng đa phần khó bắt bổi, chỉ bắt được những con bổi thật dữ chứ bổi thường thì không dám lại gần, có lẽ do bộ lông "độc nhất vô nhị" của nó làm cho bổi mất hồn bay luôn.
- Chim có màu lông gần như đen: loại này sống trong rừng sâu, rất nhát nuôi rất lâu nổi.
- Chim có bộ lông hơi đỏ nhìn từ xa trông đỏ chót, loại chim này thường có ở Campuchia.
- Chim xám, chim bông ... hay dở tùy từng con.
Còn đây là những ẩn tướng của lông:
- Ẩn lông trắng nơi vùng đầu: loại này đa phần hay, gáy đủ bài bản, đổi giọng liên tục ...
- Ẩn lông trắng nơi cánh hay gọi là dán cánh. Những con chim dán cánh thường có nước gù dai dẳng (gù hậu tốt), càng về khuya càng gù dữ, loại này khi ở rừng thường làm bể mồi. Nhưng các bạn nên để ý con có lông trắng dấu hay ẩn vào trong thì hay hơn những con có lông trắng lộ toàn diện.
- Ẩn lông trắng nơi đuôi và trên mình thì bình thường.
- Ẩn những chấm lông đen tròn nhỏ như những nốt ruồi đen nơi phao, có người gọi đó là bông đít ... cái này Nguyên đã nhìn thấy nhưng vì nó là con chim mái nên không xác định được hay, dở ra sao.





Những sai lầm khi nuôi gáy bổi

***

Thứ nhất: Nhiều khi bẫy được chim bổi hay, nhưng chỉ vài ngày sau nó không thèm "ăn uống" rồi lăn đùng ra chết làm cho chủ nhân của nó tiếc "đứt ruột". Nhiều người cho rằng đó là chim khôn nên sống theo tôn chỉ "freedom or die" (tự do hay là chết). Không phải vậy đâu. Đó chỉ qua sự non kém nghề nghiệp mới để chết như vậy. Chẳng qua con chim không biết ăn uống ở cóng nên chết do đói khát thôi. Khi bắt chim bổi, chiều về khi ngang qua suối nhớ nhúng bị chứa "bổi " sâu khoản 2 cm, thời gian 5 phút đề cho chim bổi tự uống nước, nếu chứa chim bằng bị nhỏ cá nhân, thì cho uống từng con một, bằng cách đưa cóc chứa đầy nước vào mỏ chim từng con một, chúng sẽ uống ngay, cẩn thận hơn nhét vào miệng chim vài hạt ngô cho chắc ăn. Khi về nhà chứa ngay con chim bổi "độc" ra riêng 1 lồng. Buổi sáng hôm sau, lấy lồng hạ thố, bỏ lúa, bắp (ngô) vào cóng thật đầy sau đó bỏ dưới đất vài hột lúa hay bắp ở gần cóng lúa, thấy chim ăn dưới đất, hết lúa dưới đất, chim thấy lúa trong cóng chúng sẽ tiếp tục ăn.... nghĩa là đã thành công rồi đấy. Uống nước cũng vậy, cóng nước chứa đầy rồi dùng một tấm khăn sạch ướt nước, treo lên sao cho khi nước rơi xuống cóng từng giọt từng giọt một, lúc này con bổi sẽ thấy nước, và nó sẽ uống, nếu thấy nó uống nước trong cóng, thì con bổi sẽ không còn sợ chết vì "tự tử" nữa mà sẽ là con mồi hay trong tương lai.
Thứ hai: Chim đi ngoài, tôi cam đoan rằng nếu con bổi có bị đi ngoài thật sự, bịnh này rất khó trị và con bổi ấy sẽ chết ngay trong vòng ít ngày. Chim rừng tỷ lệ có sán lải rất cao; nên nhiều người mới phục về, thấy phân loãn, thường nghĩ rằng chim bị đi ngoài, nên dùng nhiều loại thuốc đông tây để "điều trị", nhưng không thiên giảm. Sán lải không giết chết chim, nhưng dùng sai thuốc có thể hại chim một cách vô tình và lâu dài. Khi chim có lải thông thương phao của nó lúc nào cũng "ướt ". Nếu vậy thì dùng thuốc xổ sán lải cho gia cầm, trị đúng liều lượng thì chúng sẽ hết sán lải trong vòng một tuần. Còn việc sai lầm khác nữa là chim nhẩy đêm cũng có hiện tượng đi ngoài, phân xanh. Nếu đúng vậy thì nên tìm cách "che chắn" cho chim khỏi nhảy đêm, được vậy phân sẽ không còn loãng, theo kinh nghiệm, khi chi hết nhảy đêm, thì chim sẽ "nổi" căng và chuẩn bị ra mồi rồi đấy. Bởi thế chim có hiện tượng đi ngoài thì nên theo dõi thật kỷ mà trị cho đúng bịnh. Nhiều người có kinh nghiệm chuyên sâu về con chim gáy, có thể nhìn con chim gáy rồi nhìn phân, có thể đoán được khi nào con chim ấy có thể ra mồi là vậy. Ví dụ: thấy chim bổi có bộ lông mướt, mắt hơi đỏ, phân to, không lỏng thì con chim ấy có thể ra mồi từ 3 đến 6 tháng sau.... đây là bí quyết để đi "mua" chim bổi
Thứ ba: Chuyện đấu chim, khi chim bổi có chiều hướng "sung". nhiều người nghĩ rằng dùng mồi thục đấu với bổi sẽ làm bổi "căng" hơn. Đây là một sai lầm rất nghiêm trọng. Chim bổi khi đang sung lên, là nó đang trong thời kỳ chuẫn bị tranh giành lãnh địa, nên nó chỉ gáy hơi nhiều và hơi căng thôi, chứ chưa nổi lắm, đấu chim, nó vẫn đấu dữ dội, nhưng khi hết đấu nó sẽ bị xuống theo thời gian, nhất là gặp những anh mồi già mồm thì bổi sẽ nằm liệt luôn, có xung lửa lại thì nó cũng dễ thành mồi lúc nắng lúc mưa sau này. Tệ hại hơn có nhiều bác cho nó đấu gù mới chết chứ... có khi gù đến tắc tiếng luôn .... muốn kích chim cho xung lửa hơn, nên để chim mồi thật xa, ít nhất là 100m cho đấu vài tiếng đồng hồ rồi đừng cho đấu nữa, làm như vậy chim rất dễ xung hơn. Còn khi nào nó xuống cầu, thúc gù với đôi cánh nhịp nhịp cả ngày, lúc này có đập chết cũng không hư... nói thì nói như vậy thôi .... tốt nhất là đấu những con mồi cở trung bình thôi. Bởi nếu gặp mồi hay quá (nhất là mồi già gù) dễ bị knock out thì tiếc lắm, dù gì nó cũng là con bổi thôi mà. Nếu có đấu thì nên đấu theo hình bật thang, hôm nay đấu con mồi tệ nhất, ít ngày sau đầu con mồi hay hơn ty.... cứ như vậy mà tăng lên. Nhưng nên nhớ đừng bao giờ đấu gần, và nhất là đừng cho gặp mặt gù quá lâu ... dễ bễ chim.
Thứ tư: Sự tham lam quá độ có thể làm hư một con mồi tương lai. Con chim mồi mới tiếng gáy còn "run run" nên rất sát bổi, nhiều khi gọi và bắt bổi nhiều hơn chim thuộc. Nên chủ nhân của nó hứng chí lắm nên quên rằng em nó là chim mồi tập nên cứ gặp, nghe chim rừng gáy....bẫy, đấu, bắt thoải mái... hậu quả đi vài chuyến là chim mồi "bẹp" luôn. Khi con mồi tơ mới đi tập, đừng nên bắt nhiều, khi gặp con bổi già rừng thì đừng bao giờ cho đấu lâu, chỉ vài chục phút nên xách lồng bẩy nơi khác. Nếu gặp những con già lồng đấu ít thôi, để vài ngày tới cho đấu lâu hơn. Khi mồi cứng rồi cho đấu thoải mái.
Tóm lại: Nếu những ngày đầu đi bẫy nên tìm những con chim bổi thường, bắt 1 hay 2 con bổi dễ bắt. nếu gặp những con bổi già lồng hay già rừng thì nên để dành đó khi nào con mồi "cứng" sẽ quay lại tính sổ với chúng. Đừng nên bắt quá nhiều chim bổi trong một chuyến, vì làm thế con mồi sẻ bị "rớt" trong thời gian ngắn vì ngán.
Thứ năm: Tập thói quen cho chim, như tập gù sào, chơi một buổi, cho chim nghĩ trưa.... đó là điều rất tệ hại cho chim mồi sau này. Khi chúng đã quen cách chơi như vậy thì sẽ rất khó trị. Khi tập chim bổi nên phải kiên nhẫn, trên mọi địa hình, Cây cao, cây rậm... làm láng hết. Nhưng tốt nhất là tập ở rừng già trước. Khi thuộc ở rừng già rồi thì bẫy bất cứ lúc nào, bất cứ địa hình nào vì chim chơi tốt ở rừng già sẽ chơi tốt hơn ở rừng thấp, láng ... còn ngược lại thì chưa chắc được như ý. Khi treo bẫy chim mồi tập, cội đầu tiên phải chờ cho nó gáy mới chuyển cội, dù phải chờ lâu, nếu không nó sẽ dễ bị "sượng" và lười sau này. Khi đi tập thì phải đi suốt ngày, kể cả buổi trưa nắng nóng, nếu không chim dễ có thói quen, gáy một buổi,sáng gáy, trưa nghĩ , chiều nghỉ luôn thì phiền.
Chú ý khi tập chim mồi, đừng bao giờ đi quá xa nơi bẫy chim, vì chỉ cần sơ ý tý...gặp chồn, cắt, kiến, bìm bịp... thì coi như……. công cốc.



Tìm giải pháp thuần chim bổi vừa khoa học lại hiệu quả.

***

Cách thuần cu cườm bổi theo kinh nghiệm mà bạn Salệhà đã chia sẻ (dộc cho nhừ tử, hết nhảy nổi nữa thì thôi, hoặc cắt cánh, buộc chân con chim bổi rồi thả xuống đất, lấy chân mình hích hích cho nó đi bộ trong sân nhà...) tôi cũng đã từng được nghe một vài nghệ nhân có tuổi đề cập đến. Suy cho cùng thì nó cũng có lý. Xin được suy luận, lý giải theo vài dẫn chứng như sau:
Thứ nhất: Ông bà ta có câu “Thương con cho roi, cho vọt” đây là kinh nghiệm trong cách dạy dỗ những đứa trẻ bướng bỉnh, ngổ ngáo, bất trị. Thấy có hiệu quả nên một số nghệ nhân áp dụng luôn cho những chú cu cườm bổi thuộc hệ này.
Thứ hai: Ngày xưa, những bật chí nhân quân tử thường có nguồn gốc từ những kẻ hàn vi, vô danh tiểu tốt. Muốn “Văn võ song toàn” thì phải dùi mài kinh sử, tập luyện võ công, tự trầm mình trong bể khổ, trong môi trường khắc nghiệt nhất. Nói chung, muốn thành tài đều phải trải qua một quá trình khổ luyện, hành xác để trở nên cứng cỏi, bản lĩnh, nếu sau này gặp phải gian nan thử thách nhất định không dễ bị khuất phục (vì đã chai đòn).
Tất nhiên, kinh nghiệm của bạn Salệhà, có thể tôi hoặc những người khác áp dụng không thành công và ngược lại. Nhưng có thể nói đây cũng là một kỹ thuật cổ điển về thuần chim bổi để anh em cùng hội tham khảo.
Theo tôi, hãy nên thuần chim bổi theo cách hàng ngày tiếp xúc cho chim ăn đúng bữa, vừa đủ khẩu phần. Cách này vừa khoa học, vừa hiệu quả. Bởi là loài vật nên không thể bắt ép chim cu cườm thực hiện hành vi theo lý trí (mà thực ra chúng làm gì có lý trí). Muốn tập luyện, thuần dưỡng chúng, ta phải dựa vào bản năng và phản xạ có điều kiện của loài vật để dạy dỗ, thuần dưỡng. Bản năng mãnh liệt nhất của loài vật nói chung, loài chim nói riêng là hễ khi đói thì phải tìm cho được cái ăn, khát thì phải tìm cho được thức uống. Lúc đói, khát chim sẽ “quên” sợ sệt, hay nói cách khác là cái cảm giác đói, khát chiến thắng sự sợ sệt, nhút nhát. Chim sẽ thích nghi dần, dạn dần, từ từ tiến lại gần con người để có thể gắp mổ được thức ăn, nước uống, để có cái cho vào hầu dìu, vào bao tử, để khỏi bị cồn cào. Nếu không thì làm sao chịu nổi! Đúng không quý vị?
Còn phản xạ có điều kiện là cứ mỗi khi chủ nhân đến gần thì được ăn uống no nê, ngon miệng nên lâu dần thành thói quen hễ thấy người (chủ nhân) đến gần là chúng mừng rỡ, đón chào. Có nhiều con cu cườm tinh tướng, sau một thời gian ngắn được thuần dưỡng theo cách này, chúng đã dám giỡn mặt với con người, sẵn sàng mổ tay, đá tay, gáy gù khí thế mỗi khi thấy chủ nhân xuất hiện.
Nhiều con chim cu cườm được chủ nhân thường xuyên cho đi rừng đánh bẫy, lâu dần đã tạo thành phản xạ có điều kiện nên hễ nhìn thấy chủ nhân chuẩn bị đồ nghề cho một chuyến đi rừng là chú cu mồi sung lên, gáy gù phấn chấn, ý chừng như muốn thúc dục chủ nhân hãy mau mau lên đường cho chú ta có dịp thoả chí tan bồng, được đấu đá với những kỳ phùng địch thủ ở bên ngoài thiên nhiên, hoang dã.
Ông bà ta có câu: “Có thực mới vực được đạo”, điều này rất đúng và vận dụng rất hiệu quả trong việc tập cu bổi bằng cách tiếp cận cho ăn, cho uống hàng ngày để chúng quen dần với con người, mau dạn, nhanh nổi. Song, xin đặc biệt lưu ý với quý vị, thuần chim bổi theo cách này chỉ thích hợp với những người thường xuyên có mặt ở nhà và thật sự chú tâm còn với những ai thường xuyên đi làm vắng nhà (mà nhất là đi…nhậu) thì phải hết sức cẩn thận, lỡ quên cho chim ăn uống thì rất nguy khốn! Điều tối kỵ nhất là thiếu nước uống, chim mà bị bỏ đói một ngày thì vẫn gắng gượng được chứ chỉ cần bị bỏ khát trong vòng nửa ngày đồng hồ thì hết phương cứu chữa, chết không kịp trối!
Còn một điều nữa cũng cần phải hết sức chú ý khi ta bắt tay vào thuần dưỡng những con chim bổi mới bẫy về. Hãy nhớ: “Giục tất bất đạt”. Đừng vội áp dụng ngay các kỹ thuật tập cho chim dạn, bởi lúc này điều quan trọng nhất là làm cho chim bổi chịu ăn, chịu uống để có thể sống được cái đã, nhất là trong lúc chúng còn “hồn xiu, phách lạc”, khi chúng mới rời quê hương, xứ sở của chúng về ở với ta trong một môi trường sống hết sức mới mẽ, lạ lẫm. Trước hết phải bằng mọi giá dụ dỗ làm sao cho chim bổi chịu ăn thức ăn, uống nước uống do ta cung cấp. Có thể nói đây là giai đoạn khó khăn nhất trong quá trình thuần dưỡng một con chim bổi.
Theo chỗ tôi được biết, đã có nhiều nghệ nhân mất rất nhiều công sức, “chùn chân mỏi gối” mới phục bẫy được con chim bổi cực hay. Những tưởng có thể thuần và sở hữu được một con chim hay sau này. Chưa kịp thoả cơn hoan hỉ thì chỉ vài ngày sau đã thấy nghệ nhân này vừa khóc, vừa mếu đưa tiễn chú chim bổi cực hay kia về nơi chín suối! Hỏi ra mới biết, chú chim bổi xấu số kia coi khinh loài người, quyết chí tuyệt thực cho đến chết, dẫu cho chủ nhân dâng đầy đậu, mè, kê, lúa; nước lọc, nước khoáng và thậm chí cả Ken (!). Cứ tưởng như thế thì chim sẽ chịu ăn uống mà sống, nào ngờ vẫn không lay chuyển được lòng dạ sắt đá của con chim bổi cực hay này nên đành bó bột!
Thực ra, với những con chim bổi mới bẫy về mà không chịu ăn, uống, không phải là ta đã hết cách và đành chịu đứng nhìn nó chết. Điều cốt lõi là ta phải sớm phát hiện ra con chim bổi đang tuyệt thực để tập trung tâm lực cứu sống nó. Những ngày đầu tiên nên theo dõi chặt chẽ, nếu con chim bổi không chịu ăn uống, chỉ loi choi soi lồng tìm đường thoát thân, hoặc đứng im một chỗ, cú rũ, xù lông, rụt đầu, ngoẻo cổ, phân thì chỉ có một bệt trắng như vôi tường lẫn với một bệt xanh như mật gà thì biết ngay là nó đang tuyệt thực.
Lúc này ta nên nhốt con chim bổi vào một cái bội (lồng, giỏ) rộng, không có đáy, úp xuống đất như nhốt gà, nước uống nên đựng trong cái dĩa (đĩa) trẹt để chim dễ nhìn thấy, dễ uống, còn thức ăn thì vãi ra dưới đất, cả đậu, mè, lúa, kê, nếu chim quen khẩu vị nào thì chúng chọn ăn loại thức ăn nấy.
Cho đến nước này mà vẫn có những con chim không chịu ăn, uống gì thì đúng là khí tiết ngút trời. Xin quý vị hãy xuất luôn độc chiêu cuối cùng là bắt chim cầm trên tay, lấy thức ăn, nước uống dâng vào tận miệng cho nó liên tục trong thời gian mươi bữa, nữa tháng gì đó (như cách nuôi chim con 1 tuần tuổi). Tôi nghĩ, dẫu có chai sạn, bướng bỉnh cỡ nào đi nữa, những con chim bổi như vậy chắc cũng phải từ từ quy thuận, ngoan ngoãn tự giác ăn uống.
Nếu biết chắc đó là một con chim bổi cực kỳ hay thì ta nên có sự đầu tư công phu, tương xứng. Sau này khi nó đã trở thành con chim mồi thiện chiến thì đúng là ta đã không bõ công, và có như vậy thì mới được tiếng thơm là biết “chiêu hiền, đãi sĩ” và không bị mang tiếng là “vùi dập nhân tài”!
Chúc quý vị bằng hữu thành công!





Cách treo chim gáy!
Cách treo chim gáy!

***

Động tác cuối cùng của người chơi chim gáy là động tác treo lồng chim gáy lên và...chờ đợi tiếng gáy. Quá đơn giản phải không các bạn. Chính vì đơn giản như vậy nên nhiều người không để ý làm phí cơ hội thưởng thức chất giọng của con chim gáy. Hoặc làm con chim ức chế mà không nổi được hoặc hạn chế chất giọng và tiếng gáy.
Có thể chia cách treo lồng cu gáy làm 3 loại theo loại chim: Lồng cu gáy mồi, lồng cu gáy đấu trong nhà và lồng cu khiển.
- Lồng cu đấu treo như thế nào thật khó nói vì nó phụ thuộc nhiều yếu tố mà phải tay thợ lão luyện mới treo được đúng "điểm chết" của con chim trời. Có thể tổng kết ở vài yếu tố sau: địa hình bãi đánh, thói quen của chim trời, căn điểm về và nhảy của chim trời...
- Lồng chim đi dượt, đấu. Xách tới nhà bạn bè cũng phải biết cách treo để con chim của mình phát huy được hết phẩm chất của nó. Chim cu xách tới nhà khác đấu trong bóng đá gọi là "chấp hòa cho được" vì chim cũng như các con vật khác có tính chất "giữ thung". Bạn phải treo con chim ở chỗ có ánh sáng tốt, có thể theo dõi được đối thủ, tránh chỗ người hay qua lại, dưới quạt trần, gần chỗ có chó mèo...Quan trọng nhất là bạn phải treo như thế nào để con chim biết được địa hình của ngôi nhà đó để nó đỡ lạ lẫm thì mới đấu hay được. Treo chim phải nhẹ nhàng để nó cảm nhận được sự an tâm của người chủ dành cho nó. Tiếp nữa bạn phải treo thế nào để phát huy được hết âm điệu của con chim của mình. Tiếng còi nên treo hơi cao đặc biệt những con còi gắt treo ở chỗ nào khiến đối thủ phải thấy "đinh tai nhức óc", chim thổ thì phải treo sao cho âm thổ ra đều và tròn đầy (treo vào góc tường cao là tốt vì tăng thêm âm tuy nhiên không được lạm dụng vì khả năng chim của mình cũng choáng). Nếu chim có âm đồng, bầu, rền thì nên treo ra chỗ thoáng hơi xa một chút để cảm nhận được tiếng "vang" trong giọng gáy. Thực ra chim gáy nghe hay nhất vẫn là tìm chỗ đất trống tĩnh lặng vẫn là hay nhất.
- Lồng cu khách thì nên treo gần chỗ người hay đi lại, nhiều ánh sáng vì bọn này thiếu người là không chịu được. Được cái đôi lúc chúng thính nhạy không khác chó trong nhà.
Trong nhà có chỗ tốt chỗ xấu. Vấn đề ở chỗ bạn biết bố trí hợp lý để tiện sinh hoạt mà vẫn tốt cho chú cu của mình.
nguồn internet

Diễn đàn Cu gáy Việt Nam trên facebook